اروتیک تاینسا

تنسا‌ها مردمی از دره‌ی پایین رود می‌سی‌سیپی بودند که در هفت یا هشت روستا در ساحل غربی رود زندگی می‌کردند، پیرامون دریاچه‌ی پیچ‌خورده‌ای که اکنون Lake St. Joseph نام دارد، در Tensas Parish واقع در ایالت لوئیزیانا. تا میانه‌ی سده‌ی نوزدهم به‌عنوان ملتی جداگانه از میان رفتند و بازماندگانشان در میان همسایگانشان در جنوب جذب شدند. وقتی گروه لاسال در سال 1682 به پایین رود آمد، چیزی را یافت که تقریباً در همه جای دیگر ناپدید شده بود: یک زعامت Mississippian فعال که هنوز کار می‌کرد. فرمانروایی موروثی که تبارش با خورشید شناخته می‌شد، اقتدار واقعی بر عامه و رؤسای فرودست داشت. معبدی از دیوارهای گلی بر تپه‌ای در سر میدان برپا بود، با سقفی از پرندگان چوبی حکاکی‌شده، و جمجمه‌های دشمنان که بر تیرک‌ها نصب شده بودند از آن پاسداری می‌کردند، و با آتشی که کاهنان مأمور بودند هرگز خاموشش نکنند زنده نگه داشته می‌شد. از همراهان انتظار می‌رفت که پس از مرگ فرمانروا به گور او بروند. خانه‌های معمولی مربع بودند، با گل اندود می‌شدند و پوششی گنبدی‌شکل از نی داشتند. تنسا‌ها به زبانی سخن می‌گفتند که به زبان ناچز نزدیک بود، تا آنجا که دو قوم یکدیگر را می‌فهمیدند، و این خانواده‌ی زبانی کوچک، ناچز با تنسا و آووایل، خویشاوندان اثبات‌شده‌ای در میان زبان‌های تونیکا، چیتیماچا و موسکوگی اطرافش ندارد.

در سال 1700 صاعقه به معبد اصابت کرد و آن را سوزاند. کشیش فرانسوی Paul du Ru که در محل حضور داشت ثبت کرد که مادران پیش از آنکه او و دیگران مداخله کنند، کودکان شیرخوار را به آتش انداختند تا روح خشمگین را آرام کنند؛ روایتی که به همان اندازه که از دین شهر حکایت دارد، از بحران آن نیز حکایت می‌کند. غارت برده‌گیری آنچه را اپیدمی‌ها آغاز کرده بودند به پایان رساند. حدود سال 1706، در فشار دسته‌های جنگی یازو و چیکاسا که تاجران انگلیسی از کارولاینا مسلحشان کرده بودند، تنسا‌ها سرزمین مادری خود را ترک کردند و به سوی هوما در Bayou Manchac رفتند، سپس بر میزبانانشان شوریدند و شهر را تصرف کردند. از آنجا به Mobile Bay رفتند، جایی که رود Tensaw هنوز نامشان را بر خود دارد، سپس به لوئیزیانا بازگشتند، به Red River و Bayou Boeuf، و آخرین زمین‌های خود را در آغاز سده‌ی نوزدهم فروختند و در طول دو نسل از سوابق ناپدید شدند. آنچه باقی مانده مجموعه‌ای پراکنده از نام‌های مکان‌ها و درسی هشداردهنده برای زبان‌شناسان است: در دهه‌ی 1880 یک طلبه‌ی الهیات فرانسوی دستور زبان کامل و مجموعه‌ای از ترانه‌ها را به زبانی منتشر کرد که ادعا می‌کرد تنسا است، و دانشمندان اروپایی سال‌ها آن را جدی گرفتند، تا آنکه Daniel Brinton و بعدها John Swanton نشان دادند که او تمام آن را ساخته بود. زبان واقعی در فهرست کوتاهی از واژه‌هایی باقی مانده که اتفاقاً فرانسوی‌ها نوشته بودند.