اروتیک همس

مردم همز ساکنان والاتوا هستند، تنها یک روستا در کنار رودخانه‌ی همز در سرزمین دره‌های صخره‌سرخ شهرستان سندوال در ایالت نیومکزیکو، حدود پنجاه مایل شمال غربی آلبوکرکی. آنچه آنان را در میان نوزده پوئبلوی نیومکزیکو متمایز می‌کند زبانشان است. زبان تووا به خانواده‌ی کیووا-تانوئن تعلق دارد و با زبان تیوا در تائوس و زبان توا در دره‌ی ریو گرانده خویشاوند است و به‌طور دورتر با زبان کیووا در دشت‌های جنوبی ارتباط دارد، و مردم همز تنها جامعه‌ای هستند که هنوز به این زبان سخن می‌گویند. آنان این وضعیت را عمداً حفظ کرده‌اند. بر اساس سیاست قبیله‌ای، این زبان هرگز نوشته نمی‌شود، بنابراین نه فرهنگ لغتی وجود دارد و نه نظام املایی، و کودکان آن را همان‌گونه که همیشه آموخته می‌شده است، یعنی با گوش و در خانه، فرا می‌گیرند. بخش بزرگی از قبیله هنوز به آن سخن می‌گوید و این امر آن را به یکی از سالم‌ترین زبان‌های پوئبلویی تبدیل کرده است.

نیاکان آنان در اواخر سال‌های 1200 میلادی از شمال به کوهستان همز آمدند و بر فراز تخت‌کوه‌ها روستاهای سنگی ساختند که چند تا از آن‌ها از بزرگ‌ترین روستاهای جنوب غربی بودند. اسپانیایی‌ها در سال 1541 رسیدند و تا دهه‌ی 1620 فرانسیسکن‌ها کلیسای مأموریتی سن خوزه را در گیوسه‌وا برپا کرده بودند که ویرانه‌هایش در کنار چشمه‌های آب گرم همز اسپرینگز قرار دارد. مردم همز در شورش پوئبلو در سال 1680 جنگیدند، هنگامی که اسپانیایی‌ها بازگشتند به تخت‌کوه‌ها عقب نشستند و در سال 1694 در نبردی خونین در آستیالاکوا بر تخت‌کوه گوادالوپه شکست خوردند. پس از آن بسیاری از خانواده‌ها به سرزمین‌های ناواهو و هوپی پراکنده شدند و طایفه‌ی کایوتی پس در میان ناواهوها هنوز تبار خود را به آن پناهندگان می‌رساند. بازماندگان در دره، در والاتوا، گرد آمدند و هنوز همان‌جا هستند. در سال 1838 آخرین گروه کوچک از مردم پوئبلوی پکوس، تنها شهرک دیگری که به زبان تووا سخن می‌گفت، پیاده به سوی غرب رفتند و پذیرفته شدند. کنگره در سال 1936 این دو قبیله را ادغام کرد و مردم همز هنوز هر سال در 2 اوت جشن پکوس را برگزار می‌کنند، همراه با گاو نری با لباس مبدل که در سراسر روستا تعقیب می‌شود.

دین به شیوه‌ی معمول پوئبلوها لایه‌لایه است. جشن کاتولیکی سن دیه‌گو در 12 نوامبر همان میدانی را پر می‌کند که گروه‌های کیوای کدو و فیروزه در آن می‌رقصند، و بخش بزرگی از تقویم آیینی به روی بیگانگان بسته است. قله‌ی ردوندو و کالدرای وایس در بالای روستا سرزمین مقدس‌اند، و قبیله در سال 1999 خاک‌سپاری دوباره‌ی نزدیک به دو هزار تن از نیاکان را که از موزه‌ی پی‌بادی دانشگاه هاروارد بازگردانده شده بودند، در پکوس رهبری کرد. مردم همز در سراسر جنوب غربی به دوی مسافت‌های طولانی نیز شهرت دارند. این روستا نسل‌هایی از دوندگان کوهستان را پرورانده است، از جمله استیو گاچوپین که در اواخر دهه‌ی 1960 شش سال پیاپی ماراتن پایکس پیک را برد.