اروتیک سرانو

سرانو مردم کوهستانی منطقه‌ی اینلند امپایر در جنوب کالیفرنیا هستند. استعمارگران اسپانیایی این نام را از روی دهکده‌هایی گذاشتند که در سرزمین کاج و بلوط کوه‌های سن برناردینو یافتند، و معنای این واژه به سادگی «ساکنان ارتفاعات» است. با این حال این نام گستره‌ی واقعی زیست این مردم را نشان نمی‌دهد. قلمرو آنان تا دشت سن برناردینو امتداد داشت، از گذرگاه سن گورگونیو به سمت شرق کشیده می‌شد، و در امتداد رود موهاوه از بخش غربی بیابان موهاوه می‌گذشت تا به واحه‌ی توئنتی‌ناین پالمز برسد. نام‌هایی که خودشان برای خود به کار می‌بردند، نام تیره‌ها بود. یوهاآویاتام، یعنی مردم کاج‌ها، کوه‌ها و دره‌ی زیر آن را در اختیار داشتند. مارآیام در واحه‌ی بیابانی زندگی می‌کردند. غذا تابع ارتفاع و فصل بود: بلوط و مغز کاج پینیون در مرتفعات، دانه‌ی درخت مسکیت و یوکا در پایین‌دست، و گوزن، خرگوش و میش کوهی بزرگ‌شاخ که در سراسر این رشته شکار می‌شدند.

زبان سرانو از شاخه‌ی تاکیک در خانواده‌ی یوتو-آزتکی است. نزدیک‌ترین خویشاوند آن زبان کیتانموک است و خویشاوندی دورتر با کاهویلا و لوئیسنیو دارد، زبان‌هایی که همسایگان جنوبی به آن سخن می‌گویند. دوروتی رامون به‌عنوان آخرین گویشور روان زبان مادری شناخته می‌شود. او سال‌ها با زبان‌شناس اریک الیوت این زبان را ضبط کرد، پیش از درگذشتش در سال 2002، و امروز این ضبط‌ها پایه‌ی کلاس‌های احیای زبان است. جامعه بر پایه‌ی تیره‌های پدرتبار بنا شده بود و هر تیره به یکی از دو نیمه، گربه‌ی وحشی یا کایوت، تعلق داشت. افراد با اعضای نیمه‌ی دیگر ازدواج می‌کردند. رهبر موروثی تیره بر زندگی آیینی نظارت داشت و مهم‌ترین رویداد سال، مراسم سوگواری بود که در آن اموال درگذشتگان تازه‌درگذشته سوزانده می‌شد. آوازهای پرندگان چرخه‌های بلندی هستند که با تنبک‌های کدویی خوانده می‌شوند و داستان‌های آفرینش و سفرهای نخستین را حمل می‌کنند. هنوز در گردهمایی‌ها اجرا می‌شوند، اغلب در کنار خوانندگان کاهویلا.

تماس با بیگانگان دشوار بود. در اوایل سده‌ی نوزدهم، میسیون سن گابریل بسیاری از بومیان سرانوی دره و صحرا را به نظام کارگری خود کشاند. در دهه‌ی 1860 شبه‌نظامیان مهاجر علیه روستاهای کوهستانی جنگی راه انداختند و سانتوس مانوئل بازماندگان را به کف دره فرود آورد. ذخیره‌گاهی که در سال 1891 در آنجا تعیین شد به نام او خوانده می‌شود. امروز یوهاآویاتام ملت سن مانوئل، نزدیک هایلند، نیروی اقتصادی و سیاسی مهمی در منطقه‌اند. خانواده‌های سرانوی دیگر در ذخیره‌گاه مورونگو، نزدیک بنینگ، ثبت‌نام شده‌اند؛ ذخیره‌گاهی که به نام یک تیره‌ی سرانو خوانده می‌شود و با کاهویلا و کوپنیو مشترک است. عبادت مسیحی و آیین سنتی در زندگی جامعه کنار هم وجود دارند.