اروتیک سانی‌ها

مردم سانی مردم کوهستانی بودند که کرانه دریای سیاه هرگز نتوانست کاملاً مهارشان کند. آنان یال‌های پرشیب و جنگلی کوه‌های پونتوس را در پشت بندر یونانی تراپزوس، یعنی طرابزون امروزی در شمال شرقی ترکیه، در اختیار داشتند. از استرابون تا پروکوپیوس، در متون تاریخی به یک شکل ظاهر می‌شوند: مستقل، صعب‌الوصول و همواره دردسرساز برای هر کسی که مأمور گرفتن مالیات بود. نویسندگان بیزانسی آنان را تزانی و سرزمین‌شان را تزانیکا می‌نامیدند.

هر توصیفی از آنان را افرادی بیرون از جامعه‌شان نوشته‌اند. استرابون که در آغاز سده اول میلادی می‌نوشت، می‌گوید سانی‌ها همان مردمی هستند که زمانی با نام ماکرون‌ها شناخته می‌شدند. اگر او درست گفته باشد، آنان همان قبیله‌ای هستند که ده هزار سپاهی گزنفون در راهپیمایی‌شان به سوی دریا با آن روبه‌رو شدند: مردانی که سپرهای بافته‌شده از ترکه داشتند و جامه‌هایی از مو بر تن می‌کردند. یکی از پیادگان سبک‌سلاح یونانی، که پیش‌تر در آتن برده بود، زبان آنان را همان زبان سرزمین خود شناخت و دو طرف با مبادله نیزه‌ها آتش‌بس بستند. حدود یک قرن پس از استرابون، آریانوس که آن زمان فرماندار کاپادوکیه بود، سانی‌ها را بسیار جنگجو توصیف کرد. او گفت که آنان پادشاه ندارند، در دژها زندگی می‌کنند و در پرداخت خراجی که به روم بدهکار بودند عقب مانده‌اند. او ترجیح داد آنان را با دریلای‌های گزنفون یکی بداند.

نقطه عطف در سده ششم رخ داد. پروکوپیوس توصیف می‌کند که تزانی‌ها بی‌فرمانروا زندگی می‌کردند، در سرزمینی که برای کشاورزی خوب بسیار فقیر بود، و از غارت همسایگانشان امرار معاش می‌کردند. در اواخر دهه 520، سردار سیتاس آنان را زیر فرمان روم درآورد، و بنا بر روایت پروکوپیوس این کار بیشتر با حسن نیت و اقناع انجام شد تا با جنگ. آنان مسیحیت را پذیرفتند و به همراهی سپاهیان روم به راه افتادند. یوستینیانوس جاده‌ها، کلیساها و دژها را به دره‌هایشان کشاند، همان دستور کار همیشگی امپراتوری برای تبدیل یک قوم مرزی به ساکنان ولایت‌ها.

زبانشان هرگز مکتوب نشد. پژوهشگران غالباً نام تزانی‌ها را با زان پیوند می‌دهند، شاخه‌ای از زبان‌های کارتولی که لازی و مینگرلی را دربر می‌گیرد، و با چان، نامی کهن برای لازها. بر این اساس، سانی‌ها خویشاوندان نزدیک لازها خواهند بود، که هنوز در شرق‌تر و در امتداد همان کرانه زندگی می‌کنند. این پیوند محتمل است، اما اثبات نشده است. امروزه هیچ قوم مستقل سانی باقی نمانده است. جماعت‌های کوهستانی‌ای که این نام بر آنان اطلاق می‌شد، به احتمال زیاد در قرون بعد در جمعیت‌های لاز، یونانی پونتوسی، ارمنی و سرانجام جمعیت‌های ترک‌زبان منطقه جذب شدند.