اروتیک سامو

سامو خود را سان می‌نامند. آنان مردمی‌اند که به زبانی از شاخهٔ ماندِه سخن می‌گویند و در میان کشوری زندگی می‌کنند که بیشتر همسایگانشان به زبان‌های گور حرف می‌زنند. سرزمین آنان دشت‌های هموار کشت ارزن در شمال‌غربی بورکینافاسو است که حول شهرهای توگان و توما در استان‌های سوروو و نایالا متمرکز است، و جوامعی نیز در آن‌سوی مرز تا مالی گسترده‌اند. رود سوروو که به موهون (ولتای سیاه) آب می‌رساند، این منطقه را آبیاری می‌کند و کشاورزی همچنان ریتم سال را تعیین می‌کند: ارزن، ذرت دانه‌ریز و بادام‌زمینی در ارتفاعات، و قطعات آبیاری‌شده در کف دره.

زبانشان به شاخهٔ ماندهٔ شرقی تعلق دارد. از همین رو با بیسا در جنوب‌شرقی و با دان و گورو که دورتر در جنوب و در ساحل عاج هستند، خویشاوندی دوری دارد، اما با موری، زبان موسی‌هایی که همه‌جا اطرافشان را گرفته‌اند، خویشاوند نیست. سامو در واقع مجموعه‌ای از گویش‌های به‌هم‌پیوسته است که معمولاً ماتیا، مایا و ماکا خوانده می‌شوند. سامو در بیشتر تاریخشان روستا به روستا و زیر نظر ریش‌سفیدان تبارها و مقام‌های آیینی پیوسته به زمین سازمان یافته‌اند و هرگز زیر سلطهٔ پادشاهی موسی‌های یاتنگا در همسایگی‌شان درنیامدند. این استقلال نشانی ماندگار بر یکی از معروف‌ترین روابط شوخی‌آمیز بورکینافاسو به جا گذاشته است. هر بار که سامو و موسی با هم روبه‌رو می‌شوند، از آنان انتظار می‌رود که یکدیگر را مسخره و توهین کنند. این رقابت آیینی‌شده تنش‌های کهن را بی‌آزار نگه می‌دارد و مردم هنوز هم آن را با لذت آشکار در بازارها و گردهمایی‌های عمومی بزرگ‌نمایی می‌کنند.

امروزه اسلام، کاتولیسیسم و آیین‌های سنتی تبارمحور اغلب در یک خانوادهٔ گستردهٔ واحد کنار هم زندگی می‌کنند. جوامع کاتولیک در اطراف توما جا افتاده‌اند. در قرن بیستم، سامو برخی از برجسته‌ترین چهره‌های کشور را پرورد، از جمله تاریخ‌نگار و اندیشمند سیاسی ژوزف کی-زربو، متولد توما، و سانگولهٔ لامیزانا که از 1966 تا 1980 ولتای علیا را رهبری کرد. بیرون از بورکینافاسو، سامو در مردم‌شناسی بیش از همه از طریق قوم‌شناس فرانسوی فرانسواز اریتیه شناخته‌شده است. کار میدانی او در روستاهای سامو که از اواخر دههٔ 1950 آغاز شد، پایهٔ آثار تأثیرگذارش دربارهٔ خویشاوندی، پیوندهای ازدواج و راه‌هایی که جوامع به تفاوت میان دو جنس می‌اندیشند، بود.