اروتیک پونان باه

نخستین چیزی که پونان باه به غریبه‌ها می‌گوید این است که چه نیستند. در سراسر بورنئو برچسب پونان به جنگل‌نشینان کوچ‌نشین چسبانده می‌شود، و مدیران استعماری، مبلغان مذهبی و مردم‌نگاران بیش از یک قرن است که پونان باه را زیر این عنوان ثبت کرده‌اند. آنان این برچسب را قاطعانه رد می‌کنند. ایشان مردم رودخانه، ساکنان خانه‌های بلند و کشاورزان برنج‌اند که در میانهٔ رودخانهٔ Rajang در ساراواک ساکن‌اند، از زمانی که روایت‌های خودشان امتداد دارد، و این روایت‌ها بس طولانی‌اند: بر آن‌اند که پیش از آنکه ایبان به بالادست رودخانه پیشروی کند، پیش از راجه‌های Brooke Rajahs و پیش از آنکه هیچ‌یک از این‌ها نوشته شود، بر این آب بوده‌اند. نام از رودخانهٔ Bah می‌آید، رودخانهٔ فرعی‌ای که زیر Belaga به Rajang می‌پیوندد، و جماعت‌های اصلی هنوز نزدیک دهانهٔ آن زندگی می‌کنند، با خانه‌های بلند خویشاوند روی رودخانهٔ Biau و به سوی Bintulu در ساحل. تعدادشان تنها چند هزار نفر است. زبانشان از زبان‌های آوسترونزیایی است و بخشی از خوشهٔ کوچک کاجانگ در میانهٔ Rajang است که با سکاپان، کجامان و لاهانان مشترک است: آن‌قدر به این همسایگان نزدیک که آنان را همراهانی بسیار کهن نشان دهد، و آن‌قدر از کایان و ایبان دور که ایشان را جدا نگه داشته است.

آنچه پونان باه را از ایبانِ پایین‌دست به‌شدت جدا می‌کند، رتبه است. جامعهٔ پونان باه لایه‌لایه است نه برابرخواه: قشری اشرافی، اکثریتی از عوام، و طبقه‌ای که پیش‌تر برده بود و در جنگ یا به‌خاطر بدهی به اسارت گرفته شده بود. خانواده‌های دارای رتبهٔ بالا اتاق‌های مرکز خانهٔ بلند را در اختیار دارند و اقتدار آیینی وابسته به آن جایگاه را. رتبه ازدواج را شکل داد و در مرگ آشکارتر از هر جای دیگر خود را نشان داد. مردگان بلندمرتبه دفن ثانوی می‌شدند و استخوان‌های پاک‌شده در حجره‌ای که نزدیک بالای klirieng کنده شده بود گذاشته می‌شد، یعنی تنهٔ واحدی از چوب آهن که راست برافراشته و در امتداد طولش حکاکی شده است. چند تا هنوز در حوضهٔ Rajang برپاست، خاکستری و شکافته، و بیش از خانواده‌هایی که آن‌ها را برپا کرده‌اند دوام می‌آورد. امروز بیشتر پونان باه مسیحی‌اند و کلیساها درون مستقرات خانه‌های بلند قرار دارند، هرچند آیین تدفین و واژگان کهنِ روح ثابت کرده‌اند که جابه‌جا کردنشان دشوارتر از آموزه‌هاست. از رونق چوب‌بری دههٔ 1970 و زنجیرهٔ سدهایی که در بالادست ساخته شد، کار مزدی مردم را به Bintulu و Sibu و شهرهای پایین‌دست کشانده است، و خانهٔ بلند به جایی بدل شده که بسیاری به آن بازمی‌گردند، به‌جای آنکه در آن تمام سال زندگی کنند. برنج هنوز کاشته می‌شود. رتبه هنوز شناخته می‌شود، از جمله نزد کسانی که به شما خواهند گفت دیگر اهمیتی ندارد.