اروتیک اورانگ سونگای

این نام در زبان مالایی به معنای مردم رودخانه است و به معنای تحت‌اللفظی آن در نظر گرفته شده است. Orang Sungai جماعت‌هایی هستند که در امتداد رودخانه‌های پهن و گل‌آلود شرق Sabah پراکنده‌اند، به‌ویژه رودخانه Kinabatangan، و نیز رودخانه‌های Labuk، Sugut، Paitan و Segama. نسل‌ها رودخانه راه آنان، انبار غذایی‌شان و نشانی‌شان بود. روستاها رو به آب ساخته می‌شدند، سفر با قایق بلند انجام می‌گرفت، و کالاهای جنگلی مانند لانه پرندگان، راتان و رزین به سوی پایین‌دست به بازرگانان ساحلی می‌رسید که به سلطنت‌های Sulu و Brunei پیوند داشتند. بیرونی‌ها این برچسب را به کار بردند و هنوز شامل چند قوم خویشاوند می‌شود، از جمله Tombonuo و Abai، به جای آنکه یک قبیله واحد با مرزهای بسته باشد. زبان‌های آنان به شاخه Paitanic از زبان‌های شمال بورنئو تعلق دارد که بخشی از خانواده Austronesian است. بدین ترتیب آنان با زبان‌های Dusunic و Murutic در درون سرزمین خویشاوندند و با زبان‌های Suluk و Bajau که در ساحل رایج است خویشاوندی دورتری دارند. ملایویی ساباح زبانی است که همه در زندگی روزمره با یکدیگر در آن شریک‌اند.

دین نیز همان‌قدر که جغرافیا، این نام را شکل داده است. بیشتر Orang Sungai مسلمانان سنی‌مذهب‌اند. خانواده‌های رودنشینی که از طریق همان تجارت ساحلی به اسلام گرویدند معمولاً Sungai نامیده می‌شدند، در حالی که جماعت‌های خویشاوند که آیین‌های کهن‌تر را نگه داشتند یا بعدها مسیحی شدند، اغلب نام‌هایی مانند Tombonuo را حفظ کردند. نماز جمعه، رمضان و آیین‌های ازدواج اسلامی امروزه ریتم بیشتر روستاها را تعیین می‌کنند و برخی مناطق اقلیت‌های مسیحی دارند. گذشته ژرف‌تر را می‌توان در Agop Batu Tulug دید، مجموعه‌ای از غارهای سنگ‌آهکی نزدیک Batu Puteh بر رودخانه Kinabatangan. درون آن تابوت‌های چوبی سخت و کنده‌کاری‌شده قرار دارد که برخی به شکل سر حیوانات ساخته شده‌اند. Orang Sungai آنها را آرامگاه نیاکان خود می‌دانند و این محل اکنون به‌عنوان موزه تحت حفاظت است. زمان حال دشوارتر است. در چند دهه گذشته، مزارع نخل روغنی جای بخش بزرگی از جنگل‌های پست کیناباتانگان را در پایین‌دست گرفته‌اند و زمین روستاها را همراه با ماهی و شکار آن تنگ کرده‌اند. برخی جماعت‌ها با تبدیل حیات وحش رودخانه به منبع معیشت پاسخ داده‌اند. در Batu Puteh یک تعاونی روستایی اقامتگاه‌های خانگی اداره می‌کند، بازدیدکنندگان را برای دیدن اورانگوتان‌ها و میمون‌های بینی‌دراز راهنمایی می‌کند و جنگل آسیب‌دیدهٔ کرانهٔ رودخانه را دوباره می‌کارد. این ترتیبی نوین است که بر ایده‌ای کهن بنا شده است: کسانی که روی رودخانه زندگی می‌کنند بهتر از همه آن را می‌شناسند.