اروتیک باکومپای

باکومپای‌ها دایاکی هستند که مسلمان شده‌اند و تقریباً همه ویژگی‌های متمایز آنان از همین امر ناشی می‌شود. در بخش بزرگی از بورنئو، پذیرش اسلام زمانی به معنای کنار گذاشتن هویت دایاکی و ادغام شدن در جمعیت مالایی یا باندجاری سواحل بود. باکومپای‌ها به این شکل ناپدید نشدند. آنان زبان و نام خود را حفظ کردند و در همان حال مسجد ساختند. امروزه میان قوم‌های نگاجو در درون جزیره و باندجارهای جنوب کالیمانتان قرار دارند، با هر دو پیوندی نزدیک دارند، اما با هیچ‌کدام یکی نیستند.

سرزمین آنان رود باریتو است، یکی از بزرگ‌ترین رودهای بورنئو. مرکز سنتی‌شان ماراباهان است، شهری رودخانه‌ای در ناحیه باریتو کوالا در جنوب کالیمانتان. اجتماعات باکومپای‌ها تا بالادست رود به سوی مرکز کالیمانتان کشیده شده و تا موارا تیوه و پورک چاهو می‌رسد. این نام معمولاً به کومپای نسبت داده می‌شود، گیاهی علفی که در کرانه‌های رودخانه‌ها انبوه می‌روید. زندگی در اینجا حول آب سازمان یافته است: روستاها رو به رودخانه‌اند، قایق‌ها مدت‌ها پیش از جاده‌ها اهمیت داشتند و ماهیگیری و تجارت رودخانه‌ای شیوه امرار معاش خانواده‌ها را شکل داده است.

این موقعیت در رودخانه، باکومپای‌ها را به واسطه‌ها بدل کرد. بازرگانانشان در مسیری کار می‌کردند که بنادر باندجاری پایین‌دست را به جوامع دایاکی بالادست پیوند می‌داد، و اسلام همراه آنان سفر کرد. بسیاری از سکونتگاه‌های مسلمان در امتداد بالادست رود باریتو آغاز خود را به بازرگانان و مهاجران باکومپای نسبت می‌دهند. زندگی نزدیک به سلطنت باندجار نیز سرنوشت آنان را به سرنوشت آن پیوند زد. جنگجویان باکومپای در مقاومت طولانی علیه هلندی‌ها در جریان جنگ باندجارماسین در نیمه دوم قرن نوزدهم شرکت کردند.

زبان باکومپای به گروه باریتوی غربی از خانواده آوسترونزیایی تعلق دارد. آن‌قدر به نگاجو نزدیک است که گاهی گویشی از آن شمرده شده است. همچنین لایه‌ای سنگین از واژگان مالایی باندجاری را با خود دارد که حاصل قرن‌ها تجارت، ازدواج و ایمان مشترک است، و بیشتر گویشوران به‌آسانی به باندجاری و اندونزیایی سخن می‌گویند. دین نیز همین لایه‌بندی را نشان می‌دهد. اسلام سنی ریتم نماز، روزه، ازدواج و تدفین را تعیین می‌کند، اما اندیشه‌های کهن‌تر درباره ارواح رودخانه و سرزمین به‌کلی از میان نرفته‌اند و هنوز در برخی آیین‌های شفابخشی سر برمی‌آورند.

آیا باکومپای‌ها را بهتر است دایاکِ مسلمان توصیف کرد، یا قومی که به‌سوی هویت باندجاری می‌لغزد؟ بیرونی‌ها و خود باکومپای‌ها در طول زمان پاسخ‌های متفاوتی به این پرسش داده‌اند. بسیاری هر دو پاسخ را هم‌زمان نگه می‌دارند، و شاید این روشن‌ترین چیزی باشد که درباره آنان باید دانست.