اروتیک اونیدا

اونیداها خود را Onyota'a:ka می‌نامند، یعنی «مردمِ سنگِ برپا»، به‌سبب تخته‌سنگی بزرگ که گفته می‌شود از روستایی به روستای دیگر به دنبالشان می‌آمد و هر جا مستقر می‌شدند آن‌جا را نشانه‌گذاری می‌کرد. آنان یکی از پنج ملت بنیان‌گذار هودنوسونی، یعنی کنفدراسیون ایروکوئا، هستند و سرزمین اصلی‌شان بخشی از مرکز ایالت نیویورک در اطراف دریاچه اونیدا و جویبار اونیدا بود، میان موهاوک‌ها در شرق و اونونداگاها در غرب. در شورای کنفدراسیون، آنان همراه با کایوگاها به عنوان برادران کوچک‌تر می‌نشینند، رتبه‌ای که ترتیب بحث را تعیین می‌کند نه اعتبار را. جامعه بر پایه تبار مادری می‌چرخد: سه تیره، گرگ، لاک‌پشت و خرس، از مادر به فرزند منتقل می‌شوند و مادران تیره قدرت نام‌گذاری رؤسا و برکناری آنان را دارند.

زبان اونیدایی یک زبان ایروکوئایی شمالی است و خویشاوندی نزدیکی با زبان موهاوک دارد. این زبان همچنین از در معرض خطرترین زبان‌های کنفدراسیون به شمار می‌رود. گویشوران بومیِ روانِ باقی‌مانده سالمندند و بیشترشان در انتاریو زندگی می‌کنند، در حالی که مدارس غوطه‌وری زبانی و کلاس‌های بزرگسالان در ویسکانسین و نیویورک می‌کوشند نسل تازه‌ای از گویشوران را پرورش دهند.

گسست تعیین‌کننده در جنگ استقلال آمریکا رخ داد. در حالی که بیشتر ملت‌های کنفدراسیون جانب بریتانیا را گرفتند، اونیداها و توسکاروراها در کنار مستعمره‌نشینان جنگیدند، در سال 1777 در اوریسکانی خون دادند و برای ارتش گرسنه واشنگتن در ولی فورج ذرت بردند. پاداش آنان اما سلب مالکیت تدریجی بود. ایالت نیویورک سلسله‌ای از معاهدات را به‌زور پیش برد که تقریباً تمام زمین‌های اونیدا را برخلاف قانون فدرال از آنان گرفت، و تا دهه 1840 ملت به سه بخش تقسیم شد: جمعیت بزرگی به ویسکانسین نزدیک گرین بی کوچ کرد، گروهی دیگر به رودخانه تیمز در انتاریو رفت، و بازمانده‌ای در نیویورک، بر چند ده ایکر زمین، باقی ماند. این سه جامعه امروز عبارت‌اند از ملت اونیدا در ویسکانسین، ملت اونیدای تیمز و ملت سرخ‌پوست اونیدای نیویورک، که هر کدام زیر نام مشترک خودگردان‌اند. دیوان عالی در سال 1985 حق اونیداهای نیویورک را برای شکایت بر سر معاهدات قدیمی تأیید کرد و اقتصاد کازینویی که پس از آن شکل گرفت، بخت و ثروت این ملت را در اطراف ورونا از نو ساخته است.

دین به‌راستی دوپاره است. ساموئل کرکلند، مبلغ پرزبیتری، در دهه‌های 1760 و 1770 شمار زیادی از اونیداها را به کیش خود گرواند، و جماعت‌های متدیست و اسقفی همراه مهاجران به سوی غرب و شمال رفتند. در کنار آن‌ها، سنت لانگ‌هاوس که پیامبر سنکا، هندسام لیک، به آن شکل داد، سال آیینی را با جشن‌های میان‌زمستان، ذرت سبز و توت‌فرنگی پاس می‌دارد. در گردهمایی‌های اجتماعی و تجمع‌های لانگ‌هاوس، کلاه پَردارِ «گوستوه» هنوز ملت صاحبش را اعلام می‌کند: کلاه مرد اونیدایی دو پر عمودی و یک پر آویخته به سمت پایین دارد. جامعه اونیدا، کمون آرمان‌شهری قرن نوزدهم که به شرکتی سازنده ظروف نقره تبدیل شد، هیچ پیوندی با این ملت ندارد و تنها نام را از این سرزمین وام گرفت.