اروتیک مسختی‌ها

مسخی‌ها که بیشترشان خود را ترک‌های آخیسقا می‌نامند، مردمی مسلمان و ترک‌زبان‌اند که نامشان از سرزمینی گرفته شده که تقریباً هیچ‌کدام از آنان ندیده‌اند. مسخیتی منطقهٔ کوهستانی اطراف آخالتسیخه در جنوب‌غربی گرجستان است، درست در مجاورت مرز ترکیه. در دو قرن و نیم حکمرانی عثمانی، روستاهایش به ترکی سخن می‌گفتند و چون مسلمانان سنی نماز می‌خواندند، در حالی که همسایگان گرجی‌شان ارتدوکس باقی ماندند. اینکه مردمی که از این روند پدید آمدند مهاجران ترک بودند یا گرجیانی که زبان و دین خود را عوض کردند، هنوز مورد بحث است و تفلیس و آنکارا هرکدام پاسخی را ترجیح می‌دهند که به نفعشان باشد. گذرنامه‌های شوروی در این باره محتاطانه عمل کردند و آنان را به صورت‌های گوناگون به عنوان ترک، آذربایجانی یا گرجی ثبت کردند. خود مسخی‌ها این موضوع را ساده حل می‌کنند: آنان ترک‌اند، از آخیسقا. زبانشان ترکی نزدیک به زبان قارص و آردهان آن سوی مرز است که با واژه‌های وام گرفته از گرجی و سپس روسی آمیخته شده و تقریباً همهٔ آنان به روسی هم مسلط‌اند. دینشان سنی و حنفی است و عملی است نه سخت‌گیرانه: جشن ختنه‌سوران، رمضان و آیین‌های تدفین پابرجاست، در حالی که زندگی روزمره شبیه هر شهر پساشوروی است. خانواده‌ها پرجمعیت‌اند و درون جامعه ازدواج می‌کنند، ریش‌سفیدان هنوز اختلافات را داوری می‌کنند و عروسی‌ها چند روز با آکاردئون و دهل ادامه دارد. در تبعید، آشپزخانه مطمئن‌ترین نشانهٔ هویت است: هینکال، خمیرپیچ آب‌پزی که خویشاوند خینکالی گرجی است، و سیلور، نوارهای نان تخت که با کره و ماست سرو می‌شوند.

آنچه آنان را در هم جوش داد و به یک قوم واحد بدل کرد، نوامبر 1944 بود. در طول ده روز، دولت شوروی حدود نود هزار نفر از آنان را در واگن‌های باری بار کرد و به ازبکستان، قزاقستان و قرقیزستان فرستاد و مرزی را که در کنارش زندگی می‌کردند دلیلی کافی شمرد. هزاران نفر در راه یا در نخستین زمستان جان باختند. بیشتر دیگر اقوام تبعیدشده پس از استالین اجازهٔ بازگشت به سرزمین خود را یافتند. مسخی‌ها هرگز نیافتند، و گرجستان با وجود تعهدی به شورای اروپا در 1999 و قانون بازگشت در 2007، تنها شمار اندکی را بازپذیرفته است. دومین ریشه‌کن‌شدن در ژوئن 1989 رخ داد، هنگامی که کشتارهای درهٔ فرغانه حدود صد نفر را کشت و بیشتر مسخی‌های ازبکستان را بار دیگر بیرون راند، به آذربایجان، به اوکراین، به کراسنودار در جنوب روسیه، جایی که مقامات بیش از یک دهه از دادن مدارک اقامت به آنان خودداری کردند و روستاهایی کامل را بی‌تابعیت رها کردند. ایالات متحده بین 2004 و 2007 بیش از ده هزار نفر از آنان را پذیرفت و اکنون دیتون در اوهایو یکی از بزرگ‌ترین جوامع مسخی در غرب را در خود جای داده است. بیشترین شمار در قزاقستان است و ترکیه سهمی رو به افزایش دارد. هر سال در 14 نوامبر، از آلماتی تا بورسا تا اوهایو، جوامع پراکنده یاد تبعید را با یک روز عزا گرامی می‌دارند، و جریانی کوچک اما سرسخت از خانواده‌ها همچنان برای انتقال به روستاهای گرجی‌ای که پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایشان از آن‌ها رانده شدند درخواست می‌دهند.