اروتیک قیزیل‌ها

قیزیل‌ها شاخه‌ی شمالیِ خاکاس‌ها هستند. سرزمین آن‌ها منطقه‌ی جنگل‌استپی است که در آن رودخانه‌های ایوس سفید و ایوس سیاه از کوهستان کوزنتسک آلاتائو سرازیر می‌شوند و به هم می‌پیوندند تا رود چولیم را بسازند. نامی که خودشان بر خود نهاده‌اند، khyzyl، واژه‌ای ترکی به معنای سرخ است. این نام هیچ ربطی به شهر قیزیل، پایتخت توا که خیلی دورتر در جنوب شرقی واقع است، ندارد. آنچه آن‌ها را در درون خاکاس‌ها به‌عنوان گروهی متمایز مشخص می‌کند، محل زندگی‌شان است. آن‌ها لبه‌ی شمالی جهان خاکاس را در دست داشتند، جایی که استپ جای خود را به تایگا می‌دهد و جایی که اسکان روس‌ها زود از راه رسید و بیشترین فشار را آورد.

آن‌ها به لهجه‌ی قیزیلیِ زبان خاکاسی سخن می‌گویند، یا دست‌کم پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایشان چنین می‌کردند. زبان خاکاسی زبانی ترکی از جنوب سیبری است. هنگامی که در دوره‌ی شوروی زبان معیار نوشتاری خاکاسی ساخته شد، بر گویش کاچین و ساغای جنوب بنا شد. این یعنی روستاییان قیزیل ناچار بودند خواندن زبانی خاکاسی را یاد بگیرند که دقیقاً زبان خودشان نبود. امروزه زبان کاری بیشتر مردم روسی است و این لهجه بیشتر در خانه زنده مانده است.

قرن‌ها قیزیل‌ها اسب، گاو و گوسفند پرورش می‌دادند و در جنگل نزدیک نیز به شکار و گردآوری می‌پرداختند. تماس نزدیک با کشاورزان روس آن‌ها را به سوی گاوآهن کشاند. جامعه بر پایه‌ی سئوک، یعنی طایفه‌ی پدرتبار، سازمان یافته بود و ازدواج درون سئوک خود فرد ممنوع بود. مسیحیت ارتدوکس همراه دولت روسیه آمد، اما تعمید بر روی سنت‌های کهن‌تر افزوده شد، نه اینکه جای آن‌ها را بگیرد. شامان‌ها، کوه‌های مقدس و تغذیه‌ی آتش اجاق تا سال‌ها پس از آغاز قرن بیستم جای خود را در زندگی روزمره حفظ کردند.

تاریخ آن‌ها را دو بار دگرگون کرد. در قرن هفدهم به نظام خراج پوست روسی پیوستند. در قرن نوزدهم از طریق شورای خود، دومای استپ قیزیل، اداره می‌شدند؛ یکی از شوراهای بومی که در پی اصلاحات امپراتوری در دهه‌ی 1820 برپا شد، و این شورا به این نام وزن اداری واقعی بخشید. سپس در 1923 جوامع جداگانه‌ی کاچین، ساغای، کویبال، بلتیر و قیزیل زیر نام واحد خاکاس ادغام شدند. هویت قیزیلی از میان نرفت، اما به امری منطقه‌ای و خانوادگی بدل شد. مردم آن را از طریق نام‌های سئوک، گویش محلی و روستاهای زادگاهی در ناحیه‌های شیرا و اوردژونیکیدزفسکی در خاکاسیا و در آن‌سوی مرز، در کرای کراسنویارسک، با خود دارند. همین دره‌ها سرشار از سنگ‌نگاره‌های کهن و تپه‌های تدفین‌اند، از جمله رشته‌تپه‌های معروف به سوندوکی بر کرانه‌ی ایوس سفید. قیزیل‌ها تا آنجا که کسی درباره‌شان نوشته، در کنار این چشم‌انداز زیسته‌اند.