اروتیک کونتا

کنته بیش از آنکه به سرزمینی شناخته شوند، به آوازه‌ای شناخته می‌شوند. در سراسر صحرای غربی، از واحه‌های جنوب الجزایر تا خم رود نیجر، این نام از دیرباز به معنای عالمان، شیوخ صوفی و مردانی بوده است که سخنشان می‌توانست به نزاعی پایان دهد یا راه کاروانی را بگشاید. آنان تیره‌ای موری و عرب‌زبان‌اند و نسب خود را به عقبه بن نافع می‌رسانند، فرمانده عربی که در سده‌ی هفتم قیروان را بنیاد نهاد. سنت خود آنان از بنیان‌گذاری متأخرتر نیز نام می‌برد، سیدی احمد البکای، که در اوایل سده‌ی شانزدهم درگذشت. این سنت خاندان را از مغرب از راه واحه‌های توات، که شهری به نام زاویه کنته هنوز این نام را بر خود دارد، دنبال می‌کند و سپس به صحرایی می‌رساند که امروز در مالی و موریتانی قرار دارد.

جامعه‌ی موری قبایل آزاد خود را به تیره‌های جنگاور و تیره‌های دینی تقسیم می‌کرد، و کنته به‌روشنی در سوی دینی، در میان زوایا، جای دارند. این امر آنان را از دنیا بیگانه نکرد. شیوخشان شتر می‌پروراندند، در تجارت نمک صحرا دست داشتند و اعتبار دینی را سرمایه‌ای عملی می‌دانستند. این اعتبار برای مسافران امنیت، نقش داور میان گروه‌های توارگ و عرب، و شبکه‌ای از شاگردان و هواداران در سراسر منطقه‌ی ساحل را فراهم می‌آورد. اوج کار با سیدی المختار الکنتی فرا رسید که در 1811 درگذشت. او از ازواد در شمال تیمبوکتو، طریقت صوفی قادریه را به یکی از برجسته‌ترین طریقت‌های غرب ساحل بدل کرد. نوشته‌های او در فقه، کلام و عرفان هنوز در مجموعه‌های نسخه‌های خطی غرب آفریقا نگهداری می‌شود. نوه‌ی او، احمد البکای، نزد اروپاییان به‌عنوان شیخ تیمبوکتو شناخته شد که در دهه‌ی 1850 به کاوشگر آلمانی، هاینریش بارت، پناه داد و از سپردن او به دولت فولانی ماسینا سر باز زد.

امروزه کنته به عربی حسانیه سخن می‌گویند و پیرو اسلام سنی بر مذهب مالکی‌اند. برای آنان پیوندهای صوفیانه بخشی از هویت خانوادگی است، نه عبادتی شخصی. انتساب به تباری از اولیا هنوز اعتباری دارد، و عادت دیرین دیدار با شیوخ برای تبرک و رایزنی نیز چنین است. مورخان از دو شاخه یاد می‌کنند: شاخه‌ای شرقی با مرکزیت ازواد و مناطق تیمبوکتو و گائو، و شاخه‌ای غربی در موریتانی. در شمال مالی، خانواده‌های کنته ناگزیر شده‌اند راه خود را از میان سیاست مسلحانه‌ای که در پی شورش 2012 پدید آمد بیابند. در آنجا مسائل دیرین تبار، منزلت و اتحاد با توارگ‌ها و دیگر گروه‌های عرب وزنی تازه و گاه خشونت‌بار یافت.