اروتیک کومیای

کومیای‌ها مردمی‌اند که سرزمینشان مرز بین‌المللی‌ای از میانهٔ آن می‌گذرد. قلمرو ایشان از ساحل اقیانوس آرام نزدیک سن‌دیه‌گو به سمت شرق، از میان تپه‌های ساحلی، تا کوه‌های لاگونا و کویامکا، و سپس از آن سوی کوه‌ها به پایین، به صحرای کلرادو، و به جنوب، به فراتر از مرز و تا داخل باجا کالیفرنیا به سمت سیرا خوارز، گسترده است. در سال ۱۸۴۸ معاهدهٔ گوادالوپه ایدالگو مرزی از میان آن کشید. خانواده‌های دو سوی مرز به دو ملت جدا تبدیل نشدند. در ایالات متحده کومیای و در مکزیک کومیآی شدند، و از آن زمان همچنان از آن سوی خط دیدار می‌کنند، ازدواج می‌کنند و مردگان خود را دفن می‌کنند، با مدارکی اداری که برای این کار هر روز بیشتر می‌شود. آنان به زبان کومیای سخن می‌گویند، زبانی از خانوادهٔ یومانی، که ایشان را با کوکوپا، کواچان، پایپای و کیلیوا همگروه می‌کند و به روشنی از لواینو و کاهویلا در شمال نزدیکشان، که به خانوادهٔ یوتو-آزتکی تعلق دارند، جدا می‌سازد: مرزی سخت زبانی در قطعه‌ای کوتاه از سرزمین. این زبان به گونه‌های شمالی (ایپای) و جنوبی (تیپای) تقسیم می‌شود که چنان متمایزند که گویشوران دو سر این گستره تفاوت را می‌شنوند. دیه‌گونیو، نام اسپانیایی قدیمی برگرفته از مأموریت سن‌دیه‌گو، رو به فراموشی است. جامعه بر پایهٔ تبارهای پدرتباری به نام شیمول بنا شده بود که هر یک به زمین مشخصی پیوسته بود و به رهبری کواپای اداره می‌شد، و خطوط تبار هنوز نشان می‌دهد که خانواده‌ها خود را کجا قرار می‌دهند.

نامیدن ایشان شکارچی و گردآورندهٔ خوراک، کار آنان را کم‌ارزش جلوه می‌دهد. کومیای‌ها علف‌زارها را طبق برنامه‌ای می‌سوزاندند، جنگل‌های بلوط و مسکیت را به سرزمین‌های تازه منتقل می‌کردند، از گیاه آگاو مراقبت می‌کردند و چرخهٔ فصلی‌ای را می‌چرخاندند که از صدف‌ها و گیاهان ساحلی آغاز می‌شد، به بلوط کوهستان می‌رسید و به محصولات صحرای پایین ختم می‌شد. سفالشان از نوع چکش‌و‌سندان است، دیواره‌هایی نازک و قهوه‌ای دارد؛ سبدهای حلزونی‌شان از نی جونکوس و علف آهو بافته می‌شود. در نوامبر ۱۷۷۵ کومیای‌های روستاهای اطراف مأموریت سن‌دیه‌گو آن را سوزاندند و کشیش آن را کشتند، نخستین شورش جدی علیه نظام مأموریت‌ها در آلتا کالیفرنیا، و این رویداد در محل فراموش نشده است. امروز دوازده گروه به رسمیت شناخته‌شدهٔ فدرال در شهرستان سن‌دیه‌گو سرزمین‌های رزرو دارند، که چند تای آن‌ها عملیات قمار را اداره می‌کنند و همهٔ امور دیگر را تأمین مالی می‌کنند؛ جوامع باجا کالیفرنیا در سان خوزه دِ لا سوره، سان آنتونیو نکوا و خونتاس دِ نِخی کوچک‌تر و فقیرترند. آوازهای پرندگان، چرخه‌ای بلند که به ترتیب همراه با جغجغه‌های کدویی خوانده می‌شود، در گردهمایی‌های دو سوی مرز اجرا می‌شود. گویشوران بومی این زبان اندک و سالخورده‌اند و این زبان اکنون عمداً در برنامه‌های قبیله‌ای و در کالج جامعهٔ کومیای آموزش داده می‌شود.