اروتیک کوت‌ها

کات‌ها مردمی کوچک با زبان‌هایی از خانواده‌ی ینیسه‌ای در جنوب سیبری بودند. آن‌ها تا قرن نوزدهم در امتداد رود کان و شاخه‌های آن، در شرق کراسنویارسک امروزی، زندگی می‌کردند. تا آن زمان در مردم روس و دیگر مردمان اطرافشان مستحیل شده بودند و زبانشان از کاربرد افتاده بود. امروز هیچ جامعه‌ای خود را کات نمی‌نامد. آنچه باقی مانده زبانشان است که درست پیش از ناپدید شدنش به تفصیل ثبت شد، و آن ثبت هنوز اهمیت دارد.

زبان بود که کات‌ها را از دیگران متمایز می‌کرد. زبانشان به خانواده‌ی ینیسه‌ای تعلق داشت که هیچ خویشاوندی پذیرفته‌شده‌ای با زبان‌های ترکی، سامویدی و تونگوزی اطرافش ندارد. آن زبان‌های همسایه واژه‌ها را با افزودن پسوند می‌سازند. اما زبان‌های ینیسه‌ای فعل‌هایشان را از پیش می‌سازند و پیشوندها را پیش از ریشه روی هم می‌چینند. آسان، زبانی که در همان نزدیکی سخن گفته می‌شد، چنان به زبان کاتی نزدیک بود که اغلب آن را گویشی از آن می‌دانند. دیگر اعضای این خانواده، مانند آرین و پومپوکول، فقط از فهرست‌های کوتاه واژه شناخته می‌شوند. کِت، که در شمال دورتر در امتداد رود ینیسی سخن گفته می‌شود، تنها عضوی است که هنوز زنده است. نام رودهایی با ریشه‌های ینیسه‌ای در سراسر جنوب سیبری پراکنده است، که نشان می‌دهد این زبان‌ها زمانی سرزمینی بسیار گسترده‌تر از چند جیب اندکی را که کاوشگران روس یافتند پوشش می‌دادند.

کات‌ها در سرزمین جنگلی زیر کوه‌های سایان شرقی شکار می‌کردند و ماهی می‌گرفتند. در قرن هفدهم قلعه‌های روسی در امتداد رود کان به سمت بالا پیش رفتند و کات‌ها ناچار شدند یاساق بپردازند، یعنی مالیات پوستی که تزارها از مردمان بومی سیبری می‌گرفتند. در دو قرن بعد غسل تعمید ارتدوکس، ازدواج با مهاجران روس و گذار آهسته به زبان روسی رسید، تا آنجا که کات‌ها دیگر به‌عنوان مردمی جداگانه وجود نداشتند.

بیشتر آنچه درباره‌ی زبان کاتی می‌دانیم از پژوهشگر فنلاندی ماتیاس الکساندر کاسترن می‌آید که در دهه‌ی 1840 با آخرین گویشوران آن کار کرد. دستور زبان و فهرست واژه‌هایش پس از مرگش در سال 1858 منتشر شد. این‌ها به فهرست‌های کوتاه‌تری که در سفرهای قرن هجدهم گردآوری شده بود افزوده شد. در نتیجه، زبان کاتی بسیار بهتر از خویشاوندان نزدیکش مستند شده است، و همین به کات‌ها جایگاهی واقعی در بحثی علمی و زنده می‌دهد. فرضیه‌ی Dene-Yeniseian که خانواده‌ی ینیسه‌ای را به زبان‌های Na-Dene آمریکای شمالی پیوند می‌دهد، بر واژه‌های کاتی در کنار واژه‌های کِت تکیه دارد. زبان‌شناسان هنوز درباره‌ی این پیوند بحث می‌کنند. با این همه، مردمی که در قرن نوزدهم از دید پنهان شدند، اکنون در مرکز یکی از جسورانه‌ترین ایده‌های زبان‌شناسی تاریخی جای دارند.