اروتیک کهک

کهک‌ها لیبیایی‌های باستانی بودند که در قرن سیزدهم و دوازدهم پیش از میلاد می‌زیستند و تنها از طریق سندهای مصری شناخته می‌شوند. آنان در سرزمین خشکی در غرب دلتای نیل زندگی می‌کردند، گاه علیه مصر و گاه در کنار آن می‌جنگیدند و سرانجام در جمعیت آمیختهٔ لیبیایی و مصری دلتا جذب شدند. آنان نوشتاری از خود بر جای نگذاشتند و هیچ محوطه‌ای هم نیست که باستان‌شناس بتواند به آن اشاره کند. آنچه آنان را مشخص می‌کند نامی است که کاتبان مصری آن را qhq نوشته‌اند و گاه Qeheq خوانده می‌شود، نامی که مدام در بافت‌های نظامی ظاهر می‌شود: گاه در ستون دشمنان، و اغلب در فهرست مواجب‌بگیران.

درخشان‌ترین لحظهٔ آنان به‌عنوان دشمن حدود سال 1208 پیش از میلاد بود، هنگامی که میری، سرکردهٔ لیبوها، ائتلافی از قبایل لیبیایی و متحدان دریانورد را به غرب دلتا برد. کتیبهٔ بلند پیروزی مرنپتاح در کارنک، کهک‌ها را در میان شکست‌خوردگان می‌شمارد، در کنار لیبوها و مشواش‌ها. ردپایی کهن‌تر نیز ممکن است وجود داشته باشد: سربازی از دوران آمنحوتپ یکم، حدود سه قرن پیش‌تر، لاف می‌زند که در مکانی به نام یامو-کهک سه دست از دشمنان را گرفته است، هرچند اینکه آیا این نام به همان قوم تعلق دارد هنوز روشن نیست.

اما به‌عنوان سربازان فرعون، مستندات بیشتری از آنان در دست است. پاپیروس آناستازی یکم، نامه‌ای طنز از دورهٔ رامسیسیان که در آن یک کاتب کاتب دیگری را با مشکل تدارکات آزار می‌دهد، نیروی اعزامی 5,000 نفری را به سوی لوانت در نظر می‌گیرد. از این مردان 1,600 نفر کهک‌اند، یعنی حدود سه برابر سهم شردن‌ها، و تنها پس از تیراندازان منظم قرار دارند. در پاپیروس هریس بزرگ، رامسس سوم می‌بالد که سلطنتش چنان امن بود که شردن‌ها و کهک‌ها می‌توانستند در شهرک‌های خود به پشت دراز بکشند. این جمله نشان می‌دهد که آنان به چه چیزی بدل شده بودند: طبقه‌ای ثابت از سربازان بیگانه که در شهرک‌های خودشان بر خاک مصر سکونت داشتند و در همان جمله با مشهورترین مزدوران آن عصر نام برده می‌شدند.

از زبانشان هیچ چیز باقی نمانده است. معمولاً فرض می‌شود که از خویشاوندان نزدیک زبان‌های بربری بوده باشد، یعنی شاخهٔ آفروآسیایی که هنوز در سراسر شمال آفریقا به آن سخن گفته می‌شود، اما این فرض بر جغرافیا استوار است نه بر متن‌ها. خدایان، آداب و نامی که خودشان برای خودشان داشتند نیز به همین ترتیب از میان رفته است، زیرا هر واژه‌ای دربارهٔ آنان را مصریانی نوشته‌اند که یا ارتشی برای شمارش داشتند یا پیروزی‌ای برای اعلام کردن.

این نام با فروپاشی تدریجی دورهٔ پادشاهی نوین از سند ناپدید می‌شود. میراث آنان جمعی است: جامعه‌های پادگانی لیبیایی در دلتا، که کهک‌ها یکی از رشته‌های آن بودند، به طبقهٔ نظامی‌ای بدل شدند که در قرن دهم پیش از میلاد پادشاهانی با تبار لیبیایی را بر تخت مصر نشاند. و دورتر به غرب، جمعیت گستردهٔ لیبیایی باستان که آنان بدان تعلق داشتند، از نیاکان مردم امازیغ امروز شمرده می‌شود.