اروتیک کایان

کایان‌ها نام و حس تعلق مکانی خود را از رودها می‌گیرند. آنان در بالادست آبراه‌های بزرگ مرکز بورنئو زندگی می‌کنند، یعنی رودهای کایان و ماهاکام در کالیمانتانِ اندونزی و رودهای بارام، رجانگ و بالوئی در ساراواکِ مالزی، در اجتماعاتی ساکن خانه‌های بلند که ممکن است به درازای خیابان یک روستا باشند و ده‌ها خانواده را زیر یک سقف جای دهند. آنان با کایان‌های میانمار، مردمی که با حلقه‌های برنجی گردن شناخته می‌شوند، هم‌نام‌اند و جز این وجه مشترک چندانی ندارند: آن کایان‌ها گویشوران زبان‌های کارنی‌اند و نیم قاره دورتر زندگی می‌کنند. اگر از یک کایان بپرسند اهل کجاست، معمولاً به جای نام یک کشور نام یک خانهٔ بلند را می‌گوید، مثلاً اوما باوانگ یا اوما جومان؛ اوما هم به خود خانه گفته می‌شود و هم به مردمی که به آن تعلق دارند. از نظر تاریخی، جامعهٔ آنان به شیوه‌ای طبقه‌بندی‌شده بود که آن را از بیشتر همسایگان دایاکش متمایز می‌کرد: اشراف، مردم عادی و طبقه‌ای فرودست در زیر آنان؛ و این رتبه حتی بر امور ملموسی مانند اینکه یک زن کدام نقش‌مایه‌های مهره‌دوزی را می‌توانست روی نوزادبَرِ پشتی‌اش بگذارد حاکم بود: نقش‌های انسانی از آنِ اشراف بود. آهنگران کایان در کار آهن بهترین آوازه را در سراسر مناطق درونی داشتند و تیغه‌هایشان بسیار فراتر از قلمرو مردمی که آن‌ها را می‌ساختند می‌رفت.

زبان آنان به گروه کایان-موریک از خانوادهٔ آسترونزی تعلق دارد، خویشاوند نزدیک زبان کنیا و زبان‌های باهائو و مودانگِ ماهاکام است و با گفتار مالایی ایبان‌ها تفاوت دارد؛ ایبان‌ها در قرن 19 در جهت بالادست رودها به قلمرو کایان پیش رفتند و این کشمکش طولانی سرانجام به دست حکومت بروک به صلحی رسمی انجامید. امروزه بیشتر کایان‌ها مسیحی‌اند، در برخی دره‌ها کاتولیک و در برخی دیگر پروتستان، اما نظام کهن‌تر نه چندان از میان رفت که بیشتر از نو سامان یافت: فال‌گیری پیچیده با پرندگان شگون، با بار عظیم تابوهایش، در اواسط قرن 20 به دست جنبش بونگان اصلاح شد؛ جنبشی که نیاکان را نگه داشت و قواعد را چنان کاهش داد که یک برنج‌کار بتواند با آن زندگی کند. زنان مسن‌تر هنوز نشانه‌های آن جهان پیشین را بر تن دارند: نرمهٔ گوش‌هایی که با حلقه‌های برنجی بسیار کشیده شده‌اند و خال‌کوبی‌های انبوه آبی‌مایل‌به‌سیاه بر ران‌ها، ساعدها و پشت دست‌ها که در طول ماه‌ها انجام می‌شد و زمانی موضوعی جدی مربوط به منزلت اجتماعی بود، نه آرایش. نوازندگان کایان و کنیا ساز شاخص بورنئو، یعنی ساپه، را به آن بخشیدند؛ عودی قایقی‌شکل که اکنون بسیار فراتر از خانه‌های بلند شنیده می‌شود. سخت‌ترین واقعیت زندگی امروزی کایان‌ها سد است: طرح باکون بر رود بالوئی در سال 1998 هزاران کایان و کنیا را از سرزمینشان جابه‌جا کرد و بعدها آن را زیر آب برد و آنان را در سونگای آساپ اسکان داد، جایی که خانهٔ بلند بیشتر همچون یک نشانی باقی مانده است تا یک اقتصاد.