اروتیک قره‌پاپاق‌ها

نام کاراپاپاخ‌ها از یک کلاه گرفته شده است. در زبان ترکی، قره‌پاپاق به معنای کلاه سیاه است و کلاه بلند پوست گوسفند سیاهی که سواران آنان بر سر داشتند چنان متمایز بود که همسایگان و سرشمارکنندگان امپراتوری هر دو آن را به‌عنوان نام قومی به کار بردند. نام دیگر آنان، ترکمه، از جمع عربی واژه ترکمن گرفته شده و بار معنایی کوچ‌نشین را دارد. هر دو نام یک چیز را توصیف می‌کنند: قومی دامدار از شاخه ترکان اوغوز در مرزهای قفقاز جنوبی، خویشاوندان نزدیک آذربایجانی‌ها، که با اسب، گوسفند و کوچ فصلی میان چراگاه‌های زمستانی دشت و اردوگاه‌های تابستانی کوهستان زندگی می‌کردند.

سرزمین کهن آنان در امتداد رود دبد و دشت بورچالی قرار داشت، در منطقه مرزی کنونی میان ارمنستان و گرجستان و در بخش قازاخ جمهوری آذربایجان. فتح منطقه توسط روسیه در آغاز سده نوزدهم این میهن را از هم گسست. بسیاری از آنان به جای زیر فرمان تزار زندگی کردن، به جنوب و غرب کوچ کردند. گروهی از ایشان، به فرماندهی سرداری که پذیرفت سواره‌نظام در اختیار ولیعهد قاجار، عباس میرزا قرار دهد، دشت سولدوز در جنوب دریاچه ارومیه به آنان واگذار شد؛ نوادگان ایشان هنوز پیرامون شهر ایرانی نقده کشاورزی و دامداری می‌کنند. دیگران به قلمرو عثمانی در اطراف قارس رفتند، تنها برای آنکه ببینند روسیه در سال 1878 که آن ایالت الحاق شد به آنان رسید. وقتی قارس در سال 1921 به ترکیه بازگشت، کاراپاپاخ‌های آنجا شهروندان ترک شدند و امروز بخش قابل توجهی از جمعیت استان‌های قارس، اردهان و ایغدیر را تشکیل می‌دهند، با مستعمرات قدیمی‌تر در آماسیا، سیواس و توکات. جوامع کوچک‌تری در کوملو کارتلی گرجستان و در آذربایجان باقی مانده‌اند و جمعیتی مرتبط از ترکمه نزدیک دربند در داغستان زندگی می‌کند.

آنان به گویشی از زبان آذربایجانی سخن می‌گویند که از شاخه ترکی اوغوز و با ترکی متقابلاً قابل فهم است، آن‌قدر نزدیک که در ترکیه نسل‌های جوان به ترکی معیار روی آورده‌اند و در عین حال لهجه‌ای شناخته‌شده و واژگان محلی را حفظ کرده‌اند. دین بیش از زبان آنان را از هم جدا می‌کند. این جامعه مسلمان است، با غلبه تشیع دوازده‌امامی در ایران، و در ترکیه روستاهای شیعی و سنی هر دو وجود دارند، گاه کنار هم در همان ناحیه. برجسته‌ترین صادرات فرهنگی‌شان رقص ترکمه است، رقصی تند و پرخیز که بازوان به دو سو گشوده اجرا می‌شود و گروه‌های موسیقی محلی آذربایجان آن را اثری شاخص می‌دانند. آنان در سنت عاشیق، یعنی شاعران دوره‌گرد که شعر حماسی و بداهه را با ساز می‌خوانند، نیز شریک‌اند، و قالی‌های کازاخ و بورچالی با نقش‌های هندسی جسورانه در سرزمین کهن چراگاهی‌شان بافته شد. سرشماری‌های شوروی آنان را در سال 1926 جداگانه شمرد و سپس در مجموع آذربایجانی‌ها ادغامشان کرد، بنابراین شمارشان حدسی است. در ترکیه و ایران، بیش از پیش هویتی میراثی دارند تا شیوه زندگی جداگانه.