اروتیک تسزها

تسزها، که دیدو نیز نامیده می‌شوند، مردمی از گروه قفقازی شمال شرقی‌اند که در کوهستان‌های بلند جنوب غربی داغستان در فدراسیون روسیه، در بخش تسونتا نزدیک مرز گرجستان، زندگی می‌کنند. زبان آنان، تسز (دیدو)، بزرگ‌ترین زبان شاخهٔ تسزی از خانوادهٔ زبان‌های قفقاز شمال شرقی است، عمدتاً صورت نوشتاری ندارد و در کنار آواری و روسی به کار می‌رود. نام دیدو از یک اصطلاح گرجی گرفته شده است. شمار تسزها تقریباً در حد چند ده هزار نفر است و مدت‌ها همراه با آوارها ثبت می‌شدند.

جامعه و معیشت

تسزها مسلمانان سنی پیرو مذهب شافعی‌اند و اسلام بر حقوق عرفی کهن‌تر و باورهای پیش از اسلام نشسته است، باورهایی که در فولکلور، حماسه‌های شفاهی و سنتی غنی از ضرب‌المثل‌ها و قصه‌ها حفظ شده‌اند. سرزمین آنان منطقه‌ای کوهستانی، مرتفع و دورافتاده است و اقتصاد سنتی بر پرورش گوسفند و بز همراه با کوچ فصلی به چراگاه‌های تابستانی مرتفع، کشت جو و دیگر محصولات مقاوم در قطعه‌زمین‌های پلکانی، و کار فصلی استوار است. روستاهایی با خانه‌های سنگی بر شیب‌های تند چسبیده‌اند، از طریق جماعت خودگردانی می‌شوند و با پیوندهای طایفه‌ای، میهمان‌نوازی، و قواعد شرف و حل‌وفصل خون‌خواهی که ویژگی داغستان کوهستانی است به هم پیوسته‌اند. دورافتادگی تسونتا، که بیشتر سال راهش با برف بسته است، به حفظ هم زبان تسز و هم مجموعه‌ای متمایز از ادبیات شفاهی کمک کرده است و در دهه‌های اخیر این زبان توجه ویژهٔ زبان‌شناسانی را جلب کرده که دستور زبان پیچیده و نظام حالت آن را بررسی می‌کنند.

ظاهر و زیورآلات

تسزها گونهٔ جسمانی کوهستان‌های قفقاز را نشان می‌دهند: اندامی استوار، پوستی از روشن تا زیتونی، موهای قهوه‌ای تیره یا سیاه، و ابروها و بینی‌های برجسته. لباس سنتی مردان چرکسکا با جیب‌های فشنگ، کلاه پاپاخا از پوست گوسفند، کمربندی با خنجر کینجال، و بورکای نمدی برای چراگاه‌ها است. زنان پیراهن‌های بلند با سرپوشی چسبان که چهره را قاب می‌گیرد می‌پوشند، شال به خود می‌پیچند، و با نقره، زیورآلات سکه‌ای و حاشیه‌دوزی‌هایی که منطقه و وضعیت تأهل را نشان می‌دهد آراسته می‌شوند.