اروتیک قلموق‌ها

کالمیک‌ها تنها قوم مغولی‌زبان در اروپا و تنها ملت سنتاً بودایی آن هستند؛ دوگانگی‌ای که در نواری از استپ خشک میان پایین‌دست ولگا و دریای خزر به آن دست یافته‌اند. نیاکان آن‌ها اویرات‌ها، یعنی مغول‌های غربی، بودند که در اوایل عقد 1600 از دزونگاریا بیرون آمدند و گله‌هایشان را از قزاقستان تا ولگا راندند، جایی که تزارها ایشان را سواره‌نظام سبک مفیدی یافتند. سواره‌نظام کالمیک در سال 1814 همراه ارتش روسیه وارد پاریس شد. خود این نام را همسایگان ترک‌تبارشان بر ایشان نهادند. آن‌ها در میان خود، تورغوت‌ها، دربت‌ها، خوشوت‌ها و بوزاوا هستند، یعنی کالمیک‌های دون که قزاق شدند.

کالمیکی زبانی مغولی است که به اندازه‌ای به زبان اویرات شینجیانگ و مغولستان غربی نزدیک است که در آن سوی مرز نیز فهمیده می‌شود. این زبان خط ویژه خود را داشت، «خط روشن» که راهب زایا پاندیتا در سال 1648 ابداع کرد، و اکنون از خط سیریلیک استفاده می‌کند. روسی بر خیابان و حیاط مدرسه چیره است و کالمیکی رسماً در خطر انقراض است. احیای آن پروژه‌ای زنده و مدنی است، نه واقعیتی حل‌شده. دین، بودیسم تبتی از مکتب گلوگ است و «معبد طلایی بودای شاکیامونی» در الیستا که در سال 2005 گشایش یافت، بزرگ‌ترین معبد بودایی در اروپاست. کنار آن، آیین‌های کهن‌تری نیز پابرجاست: تقدیم نذورات به آتش خانه، توده‌سنگ‌هایی در استپ، و تقویمی که در آن زول، در دسامبر، روزی است که هر کالمیک همزمان یک سال بر سنش افزوده می‌شود، زیرا سالروز تولد فردی به‌طور سنتی به حساب نمی‌آمد.

دو فاجعه، کالمیک‌های امروزی را شکل داده است. در سال 1771 بیشتر کالمیک‌ها ولگا را رها کردند و به رهبری اوباشی خان به سوی چین بازگشتند. کسانی که در ساحل غربی اردو زده بودند نتوانستند دنبال آن‌ها بروند، زیرا رودخانه یخ نبست؛ و آن‌هایی از راهپیمایان که از تشنگی و یورش‌های قزاق‌ها جان سالم به در بردند، امروزه اویرات‌های شینجیانگ شدند. سپس در 28 دسامبر 1943 استالین کل ملت کالمیک را به اتهام خیانت دسته‌جمعی به سیبری تبعید کرد. بنا بر بیشتر برآوردها، یک‌سوم یا بیشتر پیش از بازگشت در سال 1957 مردند و هر خانواده داستان تبعیدی دارد. دیاسپورای کوچک‌تری که از کهنه‌سربازان ارتش سفید برآمده‌اند، در اوایل عقد 1950 در نیوجرزی و فیلادلفیا ساکن شدند و به رهبری لاما گشه وانگیال، که خود کالمیکی‌تبار بود، نخستین صومعه بودایی تبتی در ایالات متحده را بنیان نهادند. کالمیک‌ها همچنین حماسه جانگار را از طریق خنیاگرانی به نام جانگارچی زنده نگه می‌دارند، چای با کره و نمک به نام جومبا می‌نوشند، و به لطف رئیس‌جمهور پیشین کیرسان ایلیومژینوف، شطرنج را درسی اجباری در مدارس کرده‌اند و شهر شطرنج را در حاشیه الیستا ساخته‌اند.