اروتیک گیتکسان‌ها

گیتکسان نام خود را از یک رودخانه گرفته‌اند. Git به معنای «مردمانِ» است، و Xsan رودخانهٔ مه است، همان که در نقشه‌های انگلیسی اسکینا نامیده می‌شود. قلمرو آنان این رودخانه و شاخه‌های آن را در کوه‌های شمال غربی بریتیش کلمبیا دنبال می‌کند. این قلمرو در درون خشکی و دور از ساحل قرار دارد، اما از راه ماهی آزاد، تجارت و خویشاوندی به ساحل پیوند خورده است، و در فصل ماهیگیری، دودخانه‌های کنار رودخانه ساختمان‌های کاری‌اند، نه صحنه‌آرایی. Gitxsanimaax زبانی از خانوادهٔ تسیمشیانی است که به زبان نیسگا آن‌قدر نزدیک است که برخی زبان‌شناسان آن دو را یکی می‌شمارند. این زبان کاملاً بی‌ارتباط است با زبان آتاباسکایی قوم وتسووتن که در بالادست رودخانهٔ بالکلی زندگی می‌کنند، قومی که گیتکسان با آنان وصلت کرده‌اند، با آنان جشن گرفته‌اند و کنارشان به دادگاه رفته‌اند. اما آنچه کسی را گیتکسان می‌کند، تعلق به یک خانه است. تبار از مادر می‌گذرد. هر کس در یکی از چهار قبیله به دنیا می‌آید: Lax Gibuu (گرگ)، Lax Seel (قورباغه)، Gisk'aast (علف آتشین) و Lax Skiik (عقاب)، و در درون قبیله به یک wilp یا خانه. خانه یک تبار است، نه یک ساختمان. خانه محل‌های ماهیگیری و قلمرو شکار، نشان‌ها و آوازها و adaawk را در اختیار دارد، یعنی روایت‌های شفاهی‌ای که توضیح می‌دهند خانه چگونه به سرزمینش رسیده است. برخی از این روایت‌ها تا تیملاهام، شهر نیاکانی بالادست اسکینا، می‌رسند. رئیسان موروثی نام‌هایی دارند که پس از آنان باقی می‌ماند، و نامی تنها وقتی معتبر است که در تالار جشن، در برابر میهمانانی که برای شهادت دادن مزد می‌گیرند، به کار گرفته شده باشد.

مبلّغان مسیحی در اواخر قرن نوزدهم به اسکینا رسیدند و امروز بیشتر گیتکسان مسیحی‌اند، اما کلیسا هرگز جای جشن را نگرفت. مرگ هنوز مراسم تشییع به همراه دارد، و پس از آن جشن‌هایی برگزار می‌شود که بدهی‌های خانه را تسویه می‌کند و در زمان مناسب نام را منتقل می‌کند. کانادا از سال 1884 تا 1951 پوتلاچ را ممنوع کرد، و جشن از قانون عمر بیشتری یافت. کشتی‌های بخاری با چرخ عقب، جویندگان طلا و خط راه‌آهن Grand Trunk Pacific به دره آمدند. رزروها قلمرو خانه‌ها را به قطعه‌های کوچک روستایی تقلیل دادند، و رئیسان همچنان می‌گفتند که زمین هرگز واگذار نشده است. این استدلال به پروندهٔ Delgamuukw v. British Columbia تبدیل شد، دعوایی که رئیسان موروثی گیتکسان و وتسووتن در دههٔ 1980 طرح کردند و نامش از عنوان یکی از رئیسان گیتکسان گرفته شده است. شاهدان در دادگاه روایت‌های adaawk را بازگو کردند و آوازهای خانه را خواندند. قاضی دادگاه بدوی به این شهادت وزن اندکی داد و ادعا را در سال 1991 رد کرد. در سال 1997 دادگاه عالی کانادا حکم داد که روایت‌های شفاهی باید به‌عنوان مدرک سنجیده شوند و معنای حق مالکیت بومی بر زمین را در قانون کانادا مشخص کرد. این حکم هنوز هر جا که خط لوله و جاده‌های جنگل‌بُری از سرزمین واگذارنشده می‌گذرند، ارجاع داده می‌شود. در زادگاه، گذشته آشکار می‌ماند: ستون‌های کنده‌کاری‌شده هنوز در گیتانیو و گیتوانگاک برپاست، و مدرسهٔ کنده‌کاری در 'Ksan، کنار هیزلتون، از دههٔ 1970 به بعد نسلی از هنرمندان را تربیت کرد.