اروتیک ازا

از هر کسی در ایالت ابونیی درباره‌ی ازّا بپرسید، نخست از کشاورزی خواهید شنید. ازّا نسل‌هاست که به‌عنوان کشاورزان خستگی‌ناپذیر یام شهرت یافته‌اند. آنان زمین‌های تازه را پاک می‌کنند، سکونتگاه‌های تازه بنیان می‌گذارند و هنگامی که مزارع کهنه پر می‌شوند به بیرون گسترش می‌یابند. همسایگانشان ایشان را این‌گونه می‌بینند و خود ازّا نیز چنین‌اند. این انگیزه بخش بزرگی از تاریخ ایشان را توضیح می‌دهد، از جمله احترامی که دریافت می‌کنند و اصطکاکی که پدید می‌آورند. ایشان مردمی ایگبو از منطقه‌ی ابااکالیکی در جنوب‌شرقی نیجریه‌اند. بیشتر آنان در دو منطقه‌ی حکومت محلی ازّای شمالی و ازّای جنوبی زندگی می‌کنند و جامعه‌های کشاورزی ازّا در بخش‌های اطراف این دو پراکنده‌اند. روایت شفاهی تبار این مردم را به نیای بنیان‌گذارشان، ازِکونا، می‌رساند و نام او هنوز با نام ایشان پیوند دارد.

زبان ایشان به خوشه‌ای تعلق دارد که با ایزی، ایکوو و نگبو در آن شریک‌اند. این مردمان نزدیک به هم اغلب با هم به‌عنوان ایگبوی شمال‌شرقی یا ایگبوی ابااکالیکی دسته‌بندی می‌شوند. زبان‌شناسان گاهی این خوشه را زبانی جداگانه در شاخه‌ی ایگبوئید می‌دانند، نه گویشی از ایگبو، و بازدیدکننده‌ای از سرزمین اصلی و کهن ایگبو بی‌درنگ تفاوت را می‌شنود. بیشتر ازّا همچنین ایگبوی معیار و انگلیسی را صحبت می‌کنند، که زبان مدرسه، کلیسا و دولت‌اند.

سرزمین ابااکالیکی از آخرین بخش‌های ایگبولند بود که زیر کنترل بریتانیا درآمد، و ازّا از جمله جامعه‌هایی بودند که در آغاز قرن بیستم با گشت‌های استعماری جنگیدند. مسیحیت نیز دیرتر از شهرهای مبلغان قدیمی‌تر در غرب به ایشان رسید. اما هنگامی که رسید، ریشه دواند. کلیساهای کاتولیک و پروتستان اکنون پایه‌ی زندگی روستایی‌اند. با این حال، احترام به زمین، نیاکان و خود یام هرگز به‌طور کامل از تقویم بیرون نرفت. فصل یام نو همچنان شمرده می‌شود، هم به‌عنوان مناسبتی دینی و هم به‌عنوان ادعایی درباره‌ی این‌که چه کسی منطقه را تغذیه می‌کند.

هویت امروزی ازّا به‌شدت به ایالت ابونیی گره خورده که در سال 1996 تأسیس شد. برای نخستین بار، مردمان ابااکالیکی پایتخت ایالت و وزن سیاسی خاص خود را یافتند، پس از دهه‌ها در حاشیه‌ی ایالت‌های بزرگ‌تر شرقی. همان میل به زمین که ازّا را ثروتمند کرد، به نزاع‌های تلخ نیز انجامیده است. درگیری‌ها با ایزیلو در ایشیلو و با افیوم در اوهاکو از اواخر دهه‌ی 2000 بیش از یک بار به مرگ انجامیده‌اند و مرزها هنوز تعیین نشده‌اند. در همین حال، جوانان ازّا به ابااکالیکی، انوگو، لاگوس و دورتر می‌روند. آنان اخلاق کار کشاورزی را به تجارت و حرفه‌ها می‌برند و بسیاری برای تدفین، جشن‌ها و سیاست محلی به خانه بازمی‌گردند.