اروتیک دیولا

دیولاها شتات تجاری کهن غرب آفریقا هستند: شبکه‌ای تجاری و مسلمان با زبان ماندِه که قرن‌ها، کمربند ساوان و جنگل را به هم پیوند می‌داد. خود نام از واژه‌ای ماندینگی به معنای «تاجر» می‌آید و این هویت شغلی بیش از هر سرزمین واحدی به هستیِ دیولا نزدیک است. آنان در بورکینافاسو، ساحل عاج و مالی پراکنده‌اند و تا غنا و گینه هم می‌رسند، معمولاً به‌عنوان اقلیت‌های دیرینه‌ساکن در شهرهایی که بازارهایشان را دیولاها پایه گذاشتند. بوبو-دیولاسو، کونگ، بوندوکو، بونا: این‌ها شهرهای دیولایی‌اند، به این معنا که دیولاها آن‌ها را به مراکز تجاری بدل کردند.

زبانشان، دیولا، در خانوادهٔ ماندینگ کنار بامبارا و ماننکا قرار دارد، و این سه آن‌قدر با هم فهم‌پذیرند که دیولا به‌عنوان زبان مشترک کاری در بیشتر منطقهٔ تماس میان ساوانای غرب و جنگل عمل می‌کند. بازرگانی از سیکاسو و کشاورزی از شمال ساحل عاج می‌توانند بدون اینکه هیچ‌کدام زبان مادری‌شان باشد با آن معامله کنند. این میراث عملیِ نظام تجاری دیولاست: آنان تنها کالا جابه‌جا نمی‌کردند (دانه‌های کولا از جنوب به شمال، و نمک و پارچه و طلا در جهت مخالف)، بلکه زبانی را هم با خود بردند و آن ماند.

اسلام همراه با تجارت آمد، یا درست‌تر، تجارت همراه با اسلام. دیولاها از نخستین گروه‌هایی در این بخش از آفریقا بودند که اسلام آوردند و دست‌کم از قرن پانزدهم، عمل سنی را در امتداد راه‌های کاروان‌هایشان حمل کردند و اغلب نخست به‌عنوان بازرگان و سپس به‌عنوان مبلغانی آرام به مناطق غیرمسلمان وارد شدند. صورت اسلام آنان از نظر تاریخی عملی و علمی بوده، نه ستیزه‌جویانه. سنت دیولا سلسله‌هایی از روحانیون (karamoko) پدید آورد که اقتدارشان بر دانش، مکتب‌خانه‌های قرآنی و تمیمه‌سازی استوار بود و اغلب در کنار اکثریت‌های غیرمسلمانی که با آنان داد و ستد می‌کردند، به صلح زیستند. ساموری توره، فاتح ماندینکایی اواخر قرن نوزدهم که خودش از پیشینهٔ دیولا بود، استثنای چشمگیری است که قاعده را ثابت می‌کند؛ بیشتر تاریخ دیولا از او آرام‌تر است.

نام‌های خانوادگی و تبار، مانند توره، سیسه، دیابات و ساگانوگو، هنوز بر این سلسله‌های کهن روحانی و تجاری منطبق‌اند. ازدواج‌ها، شاگردی‌ها و روابط اعتباری غالباً در امتداد آن‌ها جریان دارند. در زندگی روزمره، دیولاها در لباس یا خوراک چندان با مردم ماندهٔ همسایه تفاوتی ندارند و به‌طور گسترده با جمعیت‌های اطرافشان وصلت کرده‌اند؛ آنچه آنان را متمایز می‌کند خود شبکه است، و حس طولانی و پایدار اینکه مردمی بوده‌اند که راه را می‌شناختند.