اروتیک دیدا

دیدا در لبه شرقی جهان سخن‌گویان زبان‌های کرو در ساحل عاج زندگی می‌کنند و این سریع‌ترین راه برای جای دادن آن‌ها است. در غرب رود باندامای پایین، مردمان جنگل به زبان‌های کرو سخن می‌گویند. با عبور به شرق، زبان‌های آکان و زبان‌های لاگون غلبه می‌یابند. سرزمین دیدا از حوالی دیوو و لاکوتا به سمت جنوب تا لاگون‌های ساحلی نزدیک گران-لاهو امتداد دارد. این منطقه جنگل بارانی بود و در طول قرن بیستم بخش بزرگی از آن به مزارع کاکائو، قهوه و نخل روغنی تبدیل شد. دیدا بودن هرگز به پادشاه یا پایتخت وابسته نبوده است. این هویت بر پایه روستا، تبار و زبان مشترک استوار است. آن زبان در واقع خوشه‌ای از گویش‌هاست که معمولاً به دیدای لاکوتا و دیدای یوکوبوه تقسیم می‌شود، و سخنگویان بته و گودیه در غرب آن را خویشاوند نزدیک زبان خود می‌دانند. مانند خویشاوندانش، این زبان آهنگین است، به این معنا که زیر و بمی واژه معنای آن را همان‌قدر تغییر می‌دهد که صامت‌هایش. جامعه کهن دیدا دولت مرکزی نداشت. قدرت در دست ریش‌سفیدان تبار و شورای روستاها بود و روستاها از راه اتحاد و مذاکره با یکدیگر کنار می‌آمدند، نه با دستورهایی از بالا.

نیروهای فرانسوی در آغاز قرن بیستم از راه لشکرکشی‌های نظامی این جنگل را زیر کنترل درآوردند و حکومت استعماری اقتصاد محلی را حول محصولات صادراتی بازسازی کرد. مزارع مهاجرانی از سرزمین بائولو، بورکینافاسو و مالی را جذب کردند و امروز بسیاری از روستاهای دیدا زمین خود را با جوامع بزرگ مهاجر تقسیم می‌کنند. اینکه زمین را چه کسی دارد و چه کسی تنها روی آن کشت می‌کند هنوز پرسشی زنده است. زندگی دینی در همان دوره دگرگون شد. ویلیام وادهٔ هریس، پیامبر لیبریایی، در سال‌های 1913 و 1914 در ساحل نزدیک موعظه کرد و جنبش گسترده تغییر دینی که برانگیخت، هم به کلیساهای مبلغان و هم به کلیسای مستقل هریست‌ها خوراک رساند. امروز بیشتر دیدا به جماعت‌های کاتولیک، پروتستان یا هریست تعلق دارند، در حالی که وظایف نسبت به نیاکان، به‌ویژه در مراسم تدفین، همچنان زندگی خانوادگی را شکل می‌دهد. صنعت دستی دیدا که دورترین شهرت را دارد پارچه‌بافی است. بافندگان از الیاف رافیا دامن‌های لوله‌ای، روسری‌ها و شال‌ها می‌بافند و سپس آن‌ها را با روش گره‌زنی رنگ می‌کنند تا حلقه‌ها، مربع‌ها و شبکه‌های نقطه‌ای در رنگ‌های قهوه‌ای، قرمز، زرد و سیاه پدید آید. این پوشاک در مراسم تدفین، رقص‌ها و دیگر مناسبت‌های مهم پوشیده می‌شد و بهترین قطعات قدیمی اکنون در مجموعه‌های موزه‌ها نگهداری می‌شوند، دور از روستاهایی که آن‌ها را ساختند.