اروتیک چیپویان‌ها

چیپوایان‌ها خود را دنه‌سولین می‌نامند، نامی که آن را تقریباً به معنای مردم واقعی ترجمه می‌کنند، و نقشهٔ محل زندگی‌شان را گوزن‌های شمالی ترسیم می‌کنند. سرزمین آنان نوار بلندی از جنگل صنوبر و زمین‌های باز و بی‌درخت است که از دریاچهٔ بزرگ اسلیو به سوی شرق و خلیج هادسون کشیده شده و از شمال ساسکاچوان، شمال مانیتوبا، شمال شرقی آلبرتا و جنوب قلمروهای شمال غربی می‌گذرد. قرن‌ها چرخهٔ سال در پی گله‌های گوزن شمالی زمین‌های بی‌درخت می‌گذشت: در تابستان به سوی شمال تا توندرا و در زمستان بازگشت به درون خط درختان، و شکارچیان هنوز برای رسیدن به این گله‌ها مسافت‌های طولانی را می‌پیمایند. یکی از نام‌های منطقه‌ای قدیمی، اتن‌الدلی، به سادگی به معنای «گوزن‌خواران» است. واژهٔ چیپوایان اصلاً واژهٔ خودشان نیست. این واژه از زبان کری است و معمولاً به پوست‌های نوک‌تیز ترجمه می‌شود، به سبب پیراهن‌هایی از پوست گوزن شمالی که از جلو و عقب به شکل نوک‌تیز آویخته بود.

دنه‌سولین زبانی از شاخهٔ آتاباسکایی شمالی است و با زبان‌های دوگریب، اسلیوی و گویچین خویشاوندی نزدیک دارد و با زبان‌های ناواهو و آپاچی در جنوب غربی آمریکا خویشاوندی دورتری. این زبان یکی از زبان‌های رسمی قلمروهای شمال غربی و یکی از زبان‌های بومی پرگویشورتر کانادا است و هنوز در خانه‌ها در جوامعی مانند بلک لیک، فون دو لاک، وولاستون لیک، لا لوش و لوتسل که شنیده می‌شود. بیشتر دنه‌سولین‌ها کاتولیک رومی‌اند، میراثی از هیئت‌های تبلیغی اُبلات که در میانهٔ قرن نوزدهم رسیدند. آیین کاتولیک در کنار تعهدات کهن‌تری جای دارد: خوراک دادن به آتش پیش از گردهمایی، احترامی که سزاوار حیواناتی است که خوراک آدمی را فراهم می‌کنند، رقص‌های طبل که تا دیروقت شب ادامه می‌یابد، و بازی دست، مسابقهٔ حدس‌زدن پرسروصدا و سریعی که با نوای طبل بازی می‌شود و در گردهمایی‌های تابستانی سراسر سرزمین دنه‌ها جمعیت را جذب می‌کند.

دو شخصیت از عصر تجارت پوست هنوز بر سر زبان‌هاست. در سال 1715، زنی جوان از چیپوایان به نام تاناده‌لثور، که از اسارت کری‌ها گریخته بود، میان قومش و کری‌ها صلحی برقرار کرد که راه تجارت شرکت خلیج هادسون در چرچیل را گشود. نیم قرن بعد، رهبر ماتونابی، ساموئل هرن را از راه خشکی تا ساحل قطب شمال راهنمایی کرد. آبله در سال‌های 1781 و 1782 بخش بزرگی از جمعیت را از میان برد و گروه‌ها را دوباره سامان داد. قرن بیستم معاهدات 8 و 10، مدارس شبانه‌روزی بومیان و در سال 1956 جابه‌جایی اجباری ساییسی دنه از زمین‌های گوزن شمالی‌شان به اردوگاهی دلگیر و بی‌روح بیرون چرچیل را به همراه آورد؛ جابه‌جایی‌ای چنان زیان‌بار که کانادا در سال 2016 رسماً عذرخواهی کرد. امروز جوامع دنه‌سولین بر فراز ذخایر اورانیوم حوضهٔ آتاباسکا و در پایین‌دست ماسه‌های نفتی آلبرتا قرار دارند و بخش عمدهٔ زندگی عمومی‌شان صرف تأکید بر حاکمیت بر آن سرزمین می‌شود. تأسیس تایدنه ننه در سال 2019، منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ وسیعی که با مشارکت لوتسل که مدیریت می‌شود، روشن‌ترین بیان اخیر این خواسته است.