اروتیک بیسا

بیسا در گوشه جنوب‌شرقی بورکینافاسو زندگی می‌کنند، در سرزمین ساوانای خشک پیرامون گارانگو و زابره، و جامعه‌های قابل‌توجهی آن‌سوی مرز در شمال غنا و توگو دارند. آنان مردمی ماندهزبان هستند که در منطقه‌ای زندگی می‌کنند که زبان‌های گور بر آن چیره‌اند؛ همسایگانشان موسی که از بیشتر سوها آنان را احاطه کرده‌اند به زبانی کاملاً متفاوت سخن می‌گویند، و بیسا با جذب قرن‌ها فشار سیاسی و فرهنگی موسی، زبان خود را نگه داشته‌اند. خود این زبان به دو گونه اصلی، بارکا و لبیر، تقسیم می‌شود که آن‌قدر متمایزند که گویشوران دو سر سرزمین بیسا گاه درک یکدیگر را دشوار می‌یابند.

هویت آنان با محصولی زراعی مشخص گره خورده است. بیسا کشاورزان بادام‌زمینی بورکینافاسو هستند، و بادام‌زمینی نه‌تنها منبع ارز صادراتی، بلکه نشانه‌ای از هویت آنان است؛ بازرگانان بیسا این محصول را در بازارهای سراسر منطقه جابه‌جا می‌کنند و آشپزی بیسا به‌گونه‌ای بر این دانه تکیه دارد که آن را از الگوی ارزن و سورگوم رایج در ساحل گسترده‌تر متمایز می‌کند. کشاورزی معیشتی همچنان محور زندگی روستایی است که با تجارت کوچک و به‌طور فزاینده با حواله‌های خویشاوندانی که به واگادوگو یا آبیجان رفته‌اند تکمیل می‌شود.

اسلام به‌تدریج و نه از راه فتح به بیسا رسید و طی چند قرن گذشته از طریق پیوندهای تجاری و همسایگان موسی گسترش یافت، و امروز بر لایه‌ای کهن‌تر از آیین‌های مرتبط با نیاکان، زمین و ارواح تبار نشسته است. بیشتر بیسا خود را مسلمان می‌دانند و به آیین اسلام پایبندند، اما مراسم تشییع، نامگذاری و تصمیم‌ها درباره کشاورزی یا ازدواج اغلب بر آیین‌هایی تکیه دارند که پیش از مسجد وجود داشته‌اند، و این دو نظام بدون اصطکاک آشکار کنار هم زیست می‌کنند. اقتدار در روستا از طریق رؤسا و شوراهای ریش‌سفیدان جریان دارد و رئیس هر تبار در مسائل زمین و ارث وزن بیشتری دارد.

از نظر تاریخی بیسا هرگز در یک پادشاهی واحد متمرکز نشدند؛ آنان خود را در سطح روستا و طایفه سازمان دادند، و این امر باعث شد در برابر دولت‌های موسی که پیرامونشان شکل گرفتند از نظر سیاسی آسیب‌پذیر باشند. از قرن هجدهم به بعد خراج پرداختند و بر اثر مسیرهای غارت برده که به سوی ساحل جنوب کشیده می‌شد، افرادی از دست دادند. دوره استعمار آنان را بدون تشریفات چندانی در ولتای علیای فرانسوی ادغام کرد. آنچه از همه این‌ها باقی مانده، احساس قوی بیسا بودن به‌طور مشخص است، نه موسی، نه گورما، نه هائوسا، و زبانی که آن را تسلیم نکرده‌اند.