اروتیک بنی عبس

بنی‌عبس قبیله‌ای عرب بادیه‌نشین از نجد، در شمال مرکزی شبه‌جزیره عربستان بودند. آنان در یک یا دو سده پیش از اسلام شکوفا شدند و از سده هفتم میلادی به‌تدریج در جهان گسترده‌تر عرب مسلمان جذب شدند؛ نام خانوادگی «عبسی» هنوز افرادی را نشان می‌دهد که ادعای نسب از آنان را دارند. خود را شاخه‌ای از غطفان می‌دانستند که به گروه بزرگ قیس عیلان از اعراب شمال تعلق داشت. نسب خود را به جدی به نام عبس می‌رساندند که برادرش ذبیان بنیان‌گذار قبیله‌ای شد که دشمن سرسخت ایشان گردید. بنی‌عبس شتر می‌چراندند، به اسب‌هایشان ارج می‌نهادند و به زبان عربیِ شاعران صحرا سخن می‌گفتند. آنان تا زمانی که به اسلام گرویدند خدایان عربستان پیش از اسلام را می‌پرستیدند، و برخی از ایشان با اکراه.

یک نزاع، بنی‌عبس را در سراسر جهان عرب مشهور کرد. مسابقه اسب‌دوانی میان سران عبس و ذبیان با اسب‌های داحس و غبرا برگزار شد و به اتهام تقلب انجامید. این اختلاف به جنگ داحس و غبرا تبدیل شد که بنا بر سنت حدود چهل سال با یورش و انتقام‌های خونین ادامه یافت. این جنگ میراث ادبی به جا گذاشت. عنتره بن شداد، برجسته‌ترین فرزند قبیله، در آن جنگید و سروده‌هایش جایگاهی در میان معلقات، مشهورترین قصاید جاهلیت عربی یافت. مادرش کنیزی حبشی بود. تلاش او برای به‌رسمیت شناخته شدن از سوی پدر و قبیله‌اش از راه دلاوری در نبرد، او را قهرمانی مردمی ساخت و افسانه‌اش سده‌ها در رمان عامه‌پسند بلند سیرهٔ عنتر بازگو شد. سرانجام دو مرد از ذبیان با پرداخت دیه از شتران شخصی خود، این دشمنی را پایان دادند و زهیر بن ابی سلمی شاعر در معلقه خود از آن صلح ستایش کرد.

اسلام این وفاداری‌های کهن را درهم شکست. حذیفه بن یمان، از یاران پیامبر، پسر مردی عبسی بود که در مدینه ساکن شده بود. در نجد، بسیاری از بنی‌عبس به شورش‌هایی پیوستند که پس از درگذشت محمد در سال 632 میلادی رخ داد، و نیروهای ابوبکر آنان را سرکوب کردند. هنگامی که عبسیان در نظم تازه جای گرفتند، مردانشان همراه سپاه‌های فتح به شمال، یعنی عراق و سوریه، رفتند. در آنجا این قبیله به گروه قیسی تعلق داشت که رقابت آن با قبایل یمنی، شکل سیاست اموی را تعیین کرد. ولاده دختر عباس، زنی از بنی‌عبس، با خلیفه عبدالملک ازدواج کرد و مادر دو خلیفه، ولید اول و سلیمان، شد. در سده‌های بعد، بنی‌عبس به‌عنوان یک واحد سیاسی رو به افول نهادند و در شهرها، ارتش‌ها و گروه‌بندی‌های قبیله‌ای جدیدتر پراکنده شدند. جنگ، اسب‌ها و بیش از همه عنتره هنوز جایگاهی استوار در حافظه ادبی عرب دارند.