اروتیک ترکمه‌ها

تره‌که‌مه نامی دارند که در آغاز نام یک شیوه‌ی زندگی بود. Tərəkəmə معمولاً به صورت جمع عربیِ ترکمن ریشه‌یابی می‌شود و در قفقاز شرقی به معنای شبانان ترک‌زبان به کار رفت. آنان گله‌های خود را میان چراگاه‌های زمستانی در دشت‌های پست کرانه‌ی خزر و مرتع‌های تابستانی در تپه‌ها جابه‌جا می‌کردند. در طول نسل‌ها این واژه به یک هویت بدل شد. امروز تره‌که‌مه مردمی آذربایجانی‌اند با داستانی از آنِ خود. بیشتر آنان در روستاهای جنوب داغستان، در اطراف دربند، زندگی می‌کنند و جوامعی خویشاوند در جمهوری آذربایجان و گروهی هم‌نام در شمال‌شرق ترکیه نیز وجود دارند.

آنان به گویشی از زبان آذربایجانی سخن می‌گویند که از شاخه‌ی اوغوز زبان‌های ترکی است و همین، جایگاهی غیرعادی در نقشه‌ی پرازدحام زبان‌های داغستان به آنان می‌دهد. نزدیک‌ترین همسایگانشان، لزگی‌ها و طبسرانی‌ها، به زبان‌های نخ-داغستانی سخن می‌گویند که اصلاً با زبان‌های ترکی خویشاوندی ندارند. قوموق‌ها در شمال به زبانی ترکی سخن می‌گویند، اما از شاخه‌ای دیگر. برای قرن‌ها آذربایجانی زبان مشترک بازار در سراسر جنوب داغستان بود، و از این رو به‌ندرت روستاییان تره‌که‌مه را از کسی جدا می‌کرد. بیشتر آنان به روسی نیز سخن می‌گویند، زبان مدرسه و دولت.

دین یکی از مرزهای روشن‌تر میان تره‌که‌مه و سایر آذربایجانی‌هاست. تره‌که‌مه بیشتر مسلمانان سنی‌اند، در حالی که جامعه‌ی قدیمی آذربایجانی شهر دربند تا حد زیادی شیعه بوده است. عروسی‌ها، مراسم تشییع، اعیاد اسلامی و نوروز در بهار همچنان ریتم سال روستایی را تعیین می‌کنند.

چرخش بزرگ در تاریخ جدید آنان زمانی رخ داد که دربند و سرزمین اطراف آن در آغاز قرن نوزدهم از حاکمیت ایران به حاکمیت روسیه منتقل شد. با گذشت زمان، زندگی یکجانشین روستایی جای جابه‌جایی‌های فصلی را گرفت و کشاورزی در کنار گله‌داری رشد کرد. سرشماری روسیه تره‌که‌مه را آذربایجانی می‌شمارد و بسیاری از مردم بی‌هیچ احساس تعارضی به هر دو نام پاسخ می‌دهند.

این نام از مردمی که نخستین بار آن را بر خود داشتند نیز فراتر رفته است. در جمهوری آذربایجان، Tərəkəmə نام یک رقص محلی است. در استان‌های قارص و اردهان ترکیه، این نام روزمره‌ی جوامع قره‌پاپاق است که نیاکانشان در جریان جنگ‌های میان روسیه و امپراتوری عثمانی قفقاز جنوبی را ترک کردند.