اروتیک زوبوها

زوبوها قبیله‌های دامدار فلات مغولستان بودند. سلسله‌ی لیائوی خیتان و سلسله‌ی جین جورچن بین سده‌ی دهم و اواخر سده‌ی دوازدهم این قوم را با همین نام می‌شناختند. آنان در خیزش مغول‌ها ناپدید شدند، مغول‌ها مردمشان را در خود جذب کردند و نامشان امروز تنها در وقایع‌نامه‌های چینی‌زبان باقی مانده است. زوبو برچسبی بود که بیگانگان به کار می‌بردند، واژه‌ای از ثبت و ضبط مرزی، و هیچ نشانه‌ای در دست نیست که قبیله‌ها خودشان از آن برای خود استفاده کرده باشند. وانگ گووی، مورخ، در اوایل سده‌ی بیستم استدلال کرد که این واژه اصطلاح لیائو برای تاتارها بوده است و بیشتر پژوهشگران از او پیروی کرده‌اند، هرچند به نظر می‌رسد این نام اغلب همسایگانی مانند کرایت‌ها را هم دربر می‌گرفته است. برای دربار لیائو، زوبوها مسئله‌ای بودند که هرگز به‌طور کامل حل نشد. لیائو رؤسای آنان را تأیید می‌کرد، از ایشان خراج اسب و شتر می‌گرفت و با آنان داد و ستد می‌کرد، اما وقایع‌نامه‌ها بارها و بارها به یورش‌ها و شورش‌ها بازمی‌گردند. در آغاز سده‌ی یازدهم، لیائو دژی دیواردار به نام ژنجو را در عمق آنچه امروز مغولستان نامیده می‌شود بنا کرد تا استپ را زیر نظر داشته باشد. سوابق آنان قبیله‌ها را به دو شاخه‌ی شمالی و غربی تقسیم می‌کردند که اغلب مستقل عمل می‌کردند. بزرگ‌ترین خیزش در سال 1092 به رهبری موگوسی آغاز شد، رئیسی شمالی از زوبوها که خود لیائو او را منصوب کرده بود. این خیزش ارتش‌های لیائو را فرسود تا اینکه او در سال 1100 اسیر و اعدام شد. بسیاری از مورخان او را با مارغوز یکی می‌دانند، حاکمی کرایت که سنت مغولی او را جد توغرول، انگ‌خان، به یاد می‌آورد.

درباره‌ی باورهایشان چیز کمی نوشته شده است. مانند دیگر دامداران استپ در آن دوره، به احتمال زیاد آسمان را گرامی می‌داشتند و به شامان‌ها تکیه می‌کردند. گفته می‌شود کرایت‌ها، اگر زیر این نام قرار بگیرند، در آغاز سده‌ی یازدهم مسیحیت کلیسای شرق را پذیرفتند. هیچ‌کس هرگز زبان زوبوها را مکتوب نکرد، هرچند آنچه درباره‌ی تاتارها و همسایگانشان می‌دانیم به زبان‌های مغولی اشاره دارد. این نام پس از لیائو باقی ماند و سوابق جین روشن‌ترین پیوند را با تاتارها نشان می‌دهند. در سال 1196 جین علیه زوبوها لشکرکشی کرد، و تاریخ سری مغولان همین جنگ را به‌عنوان نبردی با تاتارها روایت می‌کند، با یاری انگ‌خان و تموجین جوان، همان چنگیزخان آینده. در عرض چند سال تموجین تاتارها را برای همیشه درهم شکست و واژه‌ی زوبو از کاربرد افتاد. بازماندگانشان به ارتش‌های مغول و به مردمان بعدی استپ مغولستان پیوستند. در این میان، نام تاتار رفته‌رفته در سراسر اروپا و آسیا برای خود مغول‌ها به کار رفت.