اروتیک شیونگنوها

شیونگنو نخستین امپراتوری استپی بود، کنفدراسیونی از کوچ‌نشینان سوارکار که از اواخر سده سوم پیش از میلاد تا فروپاشی‌اش در سده یکم میلادی بر فلات مغولستان فرمانروایی کردند. نیمه شمالی آنان به سوی غرب پراکنده شد. نیمه جنوبی در چین ساکن شد و در آنجا فرزندانش پادشاهی‌های کوتاه‌عمر پدید آوردند و سپس در جمعیت شانشی و شنشی حل شدند. آنچه آنان را یک قوم می‌ساخت خون مشترک یا زبان واحد نبود، بلکه وفاداری به چانیو بود، فرمانروایی که عنوانش ادعای زاده شدن از آسمان داشت، و ارتشی که گرد او بود: همه به دهگان، صدگان، هزارگان و ده‌هزارگان شمرده می‌شدند، زیر فرماندهی شاهان حکیم چپ و راست در شرق و غرب. مودو که در سال 209 پیش از میلاد تاج‌وتخت را به دست آورد، با فرمان دادن به کمانداران آموزش‌دیده‌ای که هر جا تیر خودش می‌رفت شلیک کنند، پدرش را با تیر از پای درآورد، دونگهو را درهم شکست، یوئه‌چی را شکست داد، اوردوس را بازپس گرفت و در سال 200 پیش از میلاد امپراتور بنیان‌گذار سلسله هان را در بایدنگ محاصره کرد. استقراری که پس از آن آمد الگوی یک قرن را رقم زد: شاهزاده‌خانم‌های هانی به عنوان عروس به شمال فرستاده می‌شدند، همراه با محموله‌های سالانه ابریشم، غله و شراب، در ازای مرزی آرام که به ندرت آرام می‌ماند.

تاریخ‌نگاران چینی نام این مردم را با نویسه‌هایی نوشتند که خوانده‌شان توهین است، و نام خودی که شیونگنو بر خود می‌نهادند ناشناخته است. زبانشان نیز همین‌گونه ناشناخته است: تنها چند ده واژه در نقل‌قول‌های چینی برجای مانده و زبان‌های ترکی، مغولی، ینیسئی و ایرانی پیشنهاد شده‌اند بی‌آنکه یکی برنده شود. دی‌ان‌ای باستانی دلیل آن را نشان می‌دهد: جمعیت این قوم تقریباً در هر نسبتی تبار شرق آسیایی و غرب اوراسیایی را در هم آمیخته بود، و برخی از غنی‌ترین گورها، که سکوهای سنگ‌نما با رمپ‌های بلند داشتند، زنان را در خود جای داده بودند. آنان کوچ‌نشینان محض نبودند: سکونتگاه دیواربست ایولگا در جنوب دریاچه بایکال ارزن می‌کاشت و آهن کار می‌کرد، و گورهای نخبگان در نوئین‌اولا پر از ابریشم و لاک چینی است. دین بر محور چانیو می‌گشت که هر بامداد در برابر خورشید در حال برآمدن و هر شامگاه در برابر ماه تعظیم می‌کرد. کل کنفدراسیون در ماه پنجم برای قربانی کردن به آسمان، زمین، نیاکان و ارواح گرد می‌آمد و دوباره در پاییز برای شمارش مردم و رمه‌ها. سیما چیان یادآور شده که جوانان نخست می‌خورند و سالخوردگان پسماندها را می‌گیرند، که مرد با بیوه‌های پدرش ازدواج می‌کرد، جز مادر خودش، و نیز با بیوه‌های برادرانش، و اینکه یکی از چانیوها از جمجمه پادشاه یوئه‌چی نوشید. امپراتوری پس از سال 133 پیش از میلاد با سپاهیان هان وودی آن‌قدر جنگید تا فرسوده شد، در جنگ داخلی از هم گسست، در سال 48 میلادی برای همیشه دو پاره شد و در سال 89 میلادی قلب شمالی‌اش را در ایخ باین از دست داد. میراث آن الگویی است که هر قدرت استپی بعدی از آن پیروی کرد، از ترکان تا مغولان که خود را فرزندان آنان می‌دانند. اینکه آیا آنان نیاکان هون‌های آتیلا نیز بودند، چنان‌که نامه‌های سغدی که هر دو را با یک نام می‌خوانند نشان می‌دهد، همچنان باز است.