اروتیک وناچی

وناچی‌ها مردمان رودخانه‌ی دره‌ی وناچی در بخش شمال‌مرکزی ایالت واشینگتن‌اند. آنان جامعه‌ای از قوم سالیش داخلی هستند که نامشان امروز بر یک شهر، یک دریاچه، یک رودخانه و یک جنگل ملی نقش بسته است، با آنکه بیشتر مردم آن بیش از یک قرن پیش از آن سرزمین رانده شدند. آنان همچنین با نام P'squosa شناخته می‌شوند. امروز آنان یکی از دوازده دسته‌ی قبایل متحد کولویل‌اند و برخی از نسل‌هایشان در شمار ثبت‌شدگان یاکاما هستند.

سرزمین آنان از خط الراس کاسکید تا کلمبیا در شرق امتداد داشت. رودخانه‌ی وناچی از دریاچه‌ی وناچی پایین می‌آمد، از میان دره‌ای تنگ می‌گذشت و به رود بزرگ می‌ریخت. سال بر پایه‌ی غذا می‌گذشت. خانواده‌ها زمستان را در روستاهای پایین دره می‌گذراندند. در بهار ریشه‌ی بیتروت و ریشه‌های دیگر را از دامنه‌های باز می‌کندند. تابستان فصل ماهیگیری بود، هنگامی که ماهی چینوک و سوکای به بالادست رودخانه می‌آمدند، و پاییز به معنای سفر به کوهستان برای چیدن هاکلبری و شکار گوزن بود. مهم‌ترین مکان ماهیگیری جایی بود که جویبار آیسیکل به وناچی می‌پیوندد، نزدیک لون‌ورث امروزی. همسایگان برای ماهیگیری و تجارت به آنجا می‌آمدند. راه‌های عبور از گردنه‌های کاسکید، وناچی‌ها را به مردم سالیش آن سوی ساحل پیوند می‌داد.

به زبان Nxaʔamxcín سخن می‌گویند که در انگلیسی معمولاً Columbia-Wenatchi نامیده می‌شود. این زبانی از گروه سالیش داخلی است که با تفاوت‌های گویشی میان مردم چلان، انتیات و کلمبیا مشترک است. این زبان آنان را از زبان ساهاپتین متمایز می‌کرد که مردم یاکاما و کیتیتاس در جنوب به آن سخن می‌گفتند، هرچند این گروه‌ها با یکدیگر وصلت می‌کردند. نام وناچی خود عموماً به ساهاپتین بازمی‌گردد. امروزه شمار بسیار اندکی از گویشوران روان باقی مانده‌اند و قبایل کولویل برنامه‌هایی برای زنده نگه داشتن این زبان اجرا می‌کنند. زندگی معنوی بر محور روح نگهبان می‌چرخید. جوانی به تنهایی به تپه‌ها می‌رفت تا نیروی روحانی بجوید، و این نیرو با یک آواز همراه بود که در رقص‌های زمستانی خوانده می‌شد. مراسم نخستین خوراکی‌ها هنوز پیش از خوردن محصول، برای ریشه‌ها و ماهی سالمون سپاس می‌گوید. مبلغان کاتولیک در قرن نوزدهم در این دره فعالیت کردند. امروزه بسیاری از خانواده‌ها کاتولیک‌اند و همچنان آیین‌های کهن را نگه می‌دارند.

نقطه‌ی عطف در سال 1855 رخ داد. وناچی‌ها در معاهده‌ی یاکاما گنجانده شدند، معاهده‌ای که به آنان محوطه‌ای برای ماهیگیری به مساحت شش مایل مربع در محل ماهیگیری جویبار آیسیکل وعده داد. این زمین در جای نادرست نقشه‌برداری شد و هرگز برای آنان تضمین نشد. در دهه‌ی 1890 دولت، ادعای زمین را در معامله‌ای که با یاکاما، نه با وناچی‌ها، انجام شد، لغو کرد. بیشتر خانواده‌های وناچی که زمینی برای خود نداشتند، سرانجام در محدوده‌ی کولویل در شمال شرقی جای گرفتند. اختلاف بر سر حقوق ماهیگیری وعده‌داده‌شده در سال 1855 از آن زمان به دادگاه فدرال کشیده شده است، و وناچی‌ها همچنان دسته‌ای متمایز با ادعایی روشن نسبت به دره‌ای هستند که نام آنان را بر خود دارد.