اروتیک توتلو

توتِلو مردمی بودند که به زبان سیوآنی سخن می‌گفتند و در دامنه‌های کوهستانی ویرجینیا زندگی می‌کردند. آنها در دره‌های زیر رشته‌کوه Blue Ridge، نزدیک روانوک امروزی، ساکن بودند تا آنکه کاشفان انگلیسی در سال 1671 به آنان رسیدند، و در طی دو نسل از آن سرزمین رفتند. نام Tutelo همان چیزی بود که ایروکواها بر آنان نهادند و مستعمره‌نشینان ثبت کردند؛ اما در میان خودشان، واژه به Yesan نزدیک‌تر بود که به سادگی یعنی «مردم». آنان یکی از مجموعه‌ای از گروه‌های سیوآنی ویرجینیا بودند که با هم خویشاوند بودند، همراه با Saponi، Occaneechi، Monacan و Manahoac. لهجه‌هایشان آن‌قدر به هم نزدیک بود که متقابلاً قابل فهم باشد، و همه‌شان در همان فشار گرفتار بودند: حملات جنگی ایروکواها از شمال و استقرار انگلیسی‌ها از شرق. در سال 1676 شورش Bacon's Rebellion انحصار تجاری Occaneechi بر رودخانه Roanoke را شکست و بازماندگان به جنوب، به دامنه‌های کوهستانی کارولینا پراکنده شدند. در سال 1714 فرماندار Spotswood بازماندگان این مردمان را در Fort Christanna در جنوب ویرجینیا گرد آورد، جایی که معلم مدرسه‌ای فرزندان آنان را آموزش می‌داد و مستعمره از این راه سدی در برابر حملات به دست می‌آورد. این ترتیب تنها چند سال دوام آورد. پیمان Albany در سال 1722 سرانجام با Six Nations صلح برقرار کرد، و توتِلو تنها درِ باز پیش‌روی خود را برگزیدند: به شمال کوچ کردند، نخست به Susquehanna، و در سال 1753 رسماً توسط قوم Cayuga به‌عنوان یک ملت در کنفدراسیون ایروکوا پذیرفته شدند.

بلدتشان در انتهای دریاچه Cayuga، به نام Coreorgonel، در سال 1779 هنگامی که لشکرکشی Sullivan در سرزمین ایروکوا می‌تاخت سوزانده شد، و بازماندگان همراه میزبانانشان به Grand River در انتاریو رفتند. آنجا زبان بیش از سرزمین مادری زنده ماند. در سال 1870 Horatio Hale در Grand River با مردی به نام Nikonha نشست، که آن زمان حدوداً 106 ساله و آخرین گویشور روان بود، و آنچه از واژگان توانست ثبت کرد؛ Nikonha سال بعد درگذشت. توتِلو شرقی‌ترین زبان سیوآنی‌ای بود که تاکنون ثبت شده است، خویشاوند Biloxi و Ofo و از خویشاوندان دور Lakota. این زبان در سرزمینی به‌سر می‌برد که پیرامونش را زبان‌های الگونکین و ایروکوایی فراگرفته بودند. بیشتر آنچه از آن شناخته شده از آن دیدار و از یادداشت‌های بعدی به‌دست آمده که از Cayuga گرفته شد، کسانی که هنوز پاره‌هایی از آن را به یاد داشتند. آیین‌های مذهبی بیش از زبان دوام آوردند. آیین پذیرش روح توتِلو، مراسمی که سراسر شب ادامه می‌یابد و طی آن روح درگذشته آرام می‌شود و یک خویشاوند زنده به جای او برافراشته می‌گردد، هنوز در خانه‌های بلند Grand River اجرا می‌شد، زمانی که Frank Speck آن را در دهه‌های 1930 و 1940 ثبت کرد، و به زبانی خوانده می‌شد که بیشتر شرکت‌کنندگان دیگر آن را صحبت نمی‌کردند. امروزه نوادگان آنان در Six Nations شمرده می‌شوند، و در ویرجینیا و کارولینای شمالی جوامع مرتبط Monacan و Occaneechi-Saponi به کار احیای زبان توتِلو-Saponi پرداخته‌اند.