اروتیک تسوها

قوم تسو در ارتفاعات اطراف آلیشان، در کوه‌های مرکز جنوبی تایوان زندگی می‌کند و خود را گرد یک بنا سازمان می‌دهد. «هوسا» روستای مادر است و در مرکز آن «کوبا» قرار دارد، خانه‌ی مردان با سقف کاه‌پوش که روی ستون‌ها بنا شده و آتشی در آن است که نباید خاموش شود. در کنار آن درخت انجیر مقدسی به نام «یونو» کاشته شده که به‌عنوان نردبان برای خدای جنگ به کار می‌رود. سکونتگاه‌های کوچک‌تر در امتداد تپه‌ها پراکنده‌اند، اما مستقل نیستند: هر کدام به یک «هوسا» وابسته‌اند و هر خانواده به تباری پدرتبار تعلق دارد که خانه‌ی آیینی و قلمرو شکار خود را در جنگل دارد. دو «هوسا» هنوز فعال‌اند، تاپانگو و تفویا. روزگاری بیش از این‌ها وجود داشت.

زبان آنان از خانواده‌ی آسترونزی است و اهمیتش بسیار بیش از شمار گویشورانش است. تایوان ژرف‌ترین شاخه‌های خانواده‌ی آسترونزی را در خود دارد، همان شاخه‌هایی که پیش از گسترش به فیلیپین و اقیانوسیه پدید آمده‌اند، و تسو یکی از واگراترین آن‌هاست. کمتر از هفت هزار نفر به‌عنوان تسو ثبت شده‌اند و گویشوران روان از آن هم کمترند، و به همین دلیل این زبان اکنون در برنامه‌های مدرسه و سرودهای مذهبی جریان دارد. تا سال 2014 دولت، همسایگان کاناکانافو و ساروآ را تسوی جنوبی به حساب می‌آورد، گروه‌بندی‌ای که زبان‌شناسان پیش‌تر آغاز به از هم گسستن آن کرده بودند؛ هر دو اکنون به‌عنوان مردمی مستقل شناخته می‌شوند.

بیشتر تسوها مسیحی‌اند، پرزبیتری یا کاتولیک، و این آیین تقویم کهن را کنار نزده بلکه در کنار آن جریان دارد. هومیایا، آیین برداشت ارزن، رویدادی عشیره‌ای است که در خانه‌ی آیینی خانواده برگزار می‌شود، زیرا ارزن محصولی است که بار مقدس را با خود دارد. مایاسوی به کل «هوسا» تعلق دارد: این آیین که روزگاری با جنگ و بازگشت دسته‌های یورش‌گر پیوند داشت، اکنون مناسبت سالانه‌ای است که پسران به خانه‌ی مردان آورده می‌شوند و خدایان رسماً خوش‌آمد گفته و سپس دوباره روانه‌ی جایگاه خود می‌شوند.

دو چیز بیش از هر چیز دیگر، تسوی امروز را شکل داد. دستگاه استعماری ژاپن در سال 1912 خط راه‌آهن چوب‌بری را به آلیشان کشاند و جنگل‌های سرویی را که در میانشان زیسته بودند تصاحب کرد. سپس در سال 1954 دولت ملی‌گرا «اووُنگو ای یاتاوُیونگانا» را اعدام کرد، معلم، آهنگساز و رئیس بخش تسو که از خودمختاری بومیان دفاع کرده بود، کشتاری در دوران «وحشت سفید» که جامعه هنوز خود را با آن می‌سنجد.

روستای شانمی به دلیلی آرام‌تر ارزش شناختن دارد: در دهه‌ی 1990 ساکنانش بخشی از رودخانه‌ی دانایی را بر روی ماهیگیران بیرونی بستند و خودشان از آن پاسداری کردند تا ماهی‌ها بازگشتند، سپس آن را به شرط خودشان دوباره باز کردند. این پاسخ تسوها است به اینکه منظره‌ی دیگران نباشند.