اروتیک توا

تیوا مردمی از قوم پوئبلو در شمال ریو گرانده هستند که دره‌ای را میان سانتافه و اسپانیولا در اختیار دارند که نامشان را بر خود دارد. شش روستا در آنجا قرار دارند: اوخی اوونگه، سانتاکلارا، سن ایلدفونسو، نامبه، پوخواکه و تسوکه. روستای هفتم، هانو، بر فلات اول هوپی در ایالت آریزونا و حدود سیصد مایل به سمت غرب قرار دارد و خانواده‌های تیوا که حوضه گالیستئو را حدود سال 1696 ترک کردند و بازنگشتند آن را بنیان نهادند. فرزندان آنان سه قرن بعد هنوز در آنجا، درون یک روستای هوپی، به زبان تیوا سخن می‌گویند. این نخستین چیزی است که باید درباره تیوا فهمید: آنان آنچه را دارند حفظ می‌کنند، و این کار را عمداً انجام می‌دهند.

زبان آنان به شاخه تانوی از خانواده کایووا-تانوا تعلق دارد و با زبان تی‌وا که در تائوس و ایسلتا سخن گفته می‌شود و با زبان تووا در خیمز خویشاوند است، و در فاصله‌ای دورتر با زبان کایووا در دشت‌های جنوبی. این زبان در اصل نوشتاری نیست و این تصمیمی آگاهانه است، نه تصادف. چند جامعه تیوا از تدوین خط یا اجازه دادن به پژوهش زبانی بیرونی خودداری کرده‌اند، با این باور که زبانی که روی کاغذ ثبت شود می‌تواند ربوده شود و توسط کسانی به کار رود که به آن تعلق ندارند. این زبان در خانه و در کیوا آموزش داده می‌شود.

هر روستا به دو نیمه تقسیم می‌شود، مردم تابستان و مردم زمستان، که هرکدام کاسیکه خود را دارند و قدرت در زمان‌های معینی از سال میان آنان دست به دست می‌شود. کاتولیسیسم بر فراز این ساختار قرار گرفته بی‌آنکه آن را از میان ببرد. جشن‌های روز قدیس واقعی و پرشمارند و رقص‌هایی که در آنها برگزار می‌شود از تقویمی کهن‌تر پیروی می‌کند. دوربین مجاز نیست و این قاعده اجرا می‌شود.

دو رویداد شالوده تاریخ معاصر را شکل می‌دهند. در سال 1680 پوپای، رهبر مذهبی تیوا از اوخی اوونگه، قیام پوئبلو را هماهنگ کرد و اسپانیایی‌ها را به مدت دوازده سال از نیومکزیکو بیرون راند؛ مجسمه او یکی از دو مجسمه‌ای است که این ایالت را در ساختمان کاپیتول ایالات متحده نمایندگی می‌کنند. در سال 1943 دولت لس آلاموس را بر فلات پاخاریتو مستقر کرد، سرزمین نیاکان تیوا که بر سانتاکلارا و سن ایلدفونسو مشرف است، و روستاهای پوئبلو از آن زمان تاکنون بر سر زمین، آب و آلودگی با آن همسایه بحث کرده‌اند. در کنار هر دو، سفال: ماریا و خولیان مارتینز از سن ایلدفونسو حدود سال 1920 پرداخت سیاه‌روی‌سیاه را ابداع کردند و نام این روستا را در سراسر جهان مشهور ساختند، در حالی که سانتاکلارا شهرت خود را بر سفال سیاه و قرمز با حکاکی عمیق بنا کرد. این هنر هنوز یک حرفه زنده است نه نمایش میراثی، و قطعات خوب به دلیلی گران‌اند.