اروتیک شمر

اگر از یک شمری درباره‌ی ریشه‌اش بپرسید، احتمالاً پیش از آنکه کشوری را نام ببرد، تبارش را برایتان خواهد گفت. شَمَّر یک کنفدراسیون قبیله‌ای است و از بزرگ‌ترین کنفدراسیون‌های جهان عرب به شمار می‌رود، و این نام همزمان در عربستان سعودی، عراق، سوریه، اردن و کویت به‌عنوان نشانی برای هویت به کار می‌رود. هسته‌ی این کنفدراسیون جبل شمر در شمال نجد است: رشته‌کوه‌های گرانیتی اجا و سلمی که از میان شن‌ها سر برآورده‌اند، با شهر حائل میان آن‌ها و صحرای نفود در شمال. روایت محلی می‌گوید اجا و سلمی دو دلداده بودند که به سنگ بدل شدند، و این خود نشان می‌دهد که این سرزمین چگونه نگه‌داشته می‌شود و نه فقط اشغال. این کنفدراسیون خود را به طیّ منسوب می‌داند، قبیله‌ای پیش از اسلام که زبان عربی ضرب‌المثل سخاوت را از حاتم طائی به آن هدیه کرد. این کنفدراسیون به شاخه‌های بزرگی تقسیم می‌شود، به‌ویژه عبده، اسلم و سنجاره، که هرکدام به تیره‌هایی تقسیم می‌شوند که اعضایشان هنوز نسب‌شان را از حفظ می‌خوانند. آن‌ها مردم شتردار بودند نه گوسفنددار، تمایزی که در میان بادیه‌نشینان جایگاه واقعی و اعتباری داشت، و دام‌هایشان را با وسم، یعنی نشانِ داغ مخصوص هر شاخه، علامت‌گذاری می‌کردند. این نشان در سنگ‌های سراسر چراگاه‌های کهن نیز حک شده دیده می‌شود. گویش عربی آن‌ها یک لهجه‌ی بادیه‌نشینی نجدی است، نزدیک به زبان عنزه و آشکارا متفاوت از گفتار یک‌جانشینان حجاز یا بغداد.

دو عامل شکل امروزی آن‌ها را رقم زد. از سال ۱۸۳۶ آل رشید، خاندانی از عبده، از حائل بر امارت جبل شمر فرمان راندند، آل سعود را به تبعید در کویت راندند و اصطبلی داشتند که اسب‌های عربی‌اش پرورش‌دهندگان اروپایی را از حلب به درون سرزمین می‌کشاند. امارت در سال ۱۹۲۱ به دست ابن سعود افتاد و خاندان در دولت نوین سعودی ادغام شد. بسیار پیش از آن، بخش‌های دیگری به شمال و به جزیره‌ی فرات کوچیده بودند، و امروز عراق جمعیت بسیار بزرگی از شمرها را در خود دارد که زیر نظر شیخ‌های آل جربا زندگی می‌کنند، و به همین دلیل غازی الیاور، یک شمری، در سال ۲۰۰۴ رئیس‌جمهور موقت عراق شد. در استان حسکه‌ی سوریه، نیروهای سنادید به رهبری شمرها به یکی از بازیگران قبیله‌ای مؤثر جنگ داخلی بدل شدند. بیشتر شمرها سنی‌مذهب‌اند؛ شاخه‌ی طوقه در جنوب عراق دوازده‌امامی است و کنفدراسیون با وجود این شکاف یکپارچه مانده است. دین در کنار عرف قبیله‌ای جریان دارد نه بالاتر از آن: عرف درباره‌ی خون‌بها و آشتی حکم می‌راند، داوری شیخ هنوز اختلافاتی را حل می‌کند که دادگاه ممکن بود به آن رسیدگی کند، و سه روز حق میهمانی نه بازمانده‌ای خنک از گذشته، بلکه چیزی است که مردم خود بر خویش الزام می‌کنند. بیشتر شمرها امروز در شهرها زندگی می‌کنند. این تبار با برچیده شدن خیمه‌ها اهمیت خود را از دست نداد.