اروتیک سان دیو

سان‌دیو (San Diu) مردمی هستند در تپه‌های میانی شمال ویتنام که به نظر می‌رسد زبان و نامشان به دو سوی متفاوت اشاره می‌کنند. Sán Dìu مانند نام خودشان San Deo Nhín به معنای یائوی کوهستان است. با این حال، زبانی که در خانه‌های روستاهایشان به آن سخن می‌گویند گونه‌ای از زبان چینی است که از جنوب چین آورده شده، نه یکی از زبان‌های یائو. دولت ویتنام این پرسش را با طبقه‌بندی حل کرده است: سان‌دیو یکی از 54 قوم شناخته‌شدهٔ کشور است که همراه با هوا و نگای در گروه زبانی چینی قرار گرفته است. نام‌های بیرونیِ قدیمی‌تری مانند Trại، Mán Quần Cộc و Mán Váy Xẻ هنوز در اسناد دیده می‌شوند. دو نام اخیر آنان را بر پایهٔ پوششان نامیده‌اند و Mán هرگز ستایش نبود.

نیاکانشان حدود سه قرن پیش از گوانگدونگ به جنوب آمدند و در دامنه‌های تپه‌های پیرامون لبهٔ دلتای رود سرخ ساکن شدند. بیشتر سان‌دیوها در تای‌نگوین، توین‌کوانگ و کوانگ‌نین، و نیز در وین‌فوک و باک‌زیانگ زندگی می‌کنند که تا سال 2025 استان‌هایی جدا بودند. بسیاری از روستاها در دامنه‌های رشته‌کوه تام‌دائو قرار دارند. این سرزمینی کشاورزی است: برنج آبی در کشتزارهای دره‌ها کشت می‌شود و محصولات کوهستانی و میوه در دامنه‌ها. یکی از ابزارهایی که پیوند نزدیکی با سان‌دیوها دارد xe quệt است، سورتمه‌ای چوبی بی‌چرخ که گاومیش آن را می‌کشد. این وسیله بار را از میان گل و از مسیرهای پرشیب بالا می‌برد، جایی که گاری چرخ‌دار گیر می‌کند.

زندگی مذهبی بر محور محراب نیاکان می‌چرخد که در خانه جایگاه افتخار را دارد. گرداگرد آن عناصر کنفوسیوسی، تائویی و بودایی‌ای قرار دارد که طی نسل‌ها جذب شده‌اند. ارواح نگهبان روستا و خدای زمین نیز پیشکش‌های جداگانهٔ خود را دارند و متخصصان آیینی مراسم را از روی متونی که با حروف چینی نوشته شده‌اند اجرا می‌کنند. همین خط حامل شناخته‌شده‌ترین هنر سان‌دیوها، یعنی soọng cô است: آوازهایی در بیت‌های هفت‌هجایی که دختران و پسران جوان در جشنواره‌ها، عروسی‌ها و هنگام دلدادگی به نوبت برای یکدیگر می‌خوانند. این ابیات با حروف چینی نوشته و با دست رونویسی می‌شوند، به همین سبب آوازها هم روی کاغذ و هم در حافظه باقی مانده‌اند.

امروزه بیشتر سان‌دیوها افزون بر زبان خود، ویتنامی هم سخن می‌گویند و فرزندانشان به مدارس ویتنامی‌زبان می‌روند. بسیاری از جوانان کشاورزی را رها کرده و برای کار مزدی به شهرهای رو به رشد منطقه رفته‌اند. لباس نیلی سنتی اکنون بیشتر در جشنواره‌ها و عروسی‌ها پوشیده می‌شود. باشگاه‌های آوازخوانی محلی تلاش می‌کنند تا soọng cô را برای نسلی که با موسیقی پاپ ویتنامی بزرگ شده زنده نگه دارند.