اروتیک فونوی

این نام برچسبی لائوی است و نام خود آنان نیست: phu noi معنایی شبیه به «مردمان کوچک» دارد، و این نام به گروهی از کوهستان‌نشینان تبتی-برمایی‌زبان در جایی که امروز استان Phongsaly است، در منتهی‌الیه شمال لائوس، چسبید. آنچه این جوامع پراکندهٔ کوهستانی را به یک قوم واحد بدل کرد، بیش از نیای مشترک، شغل مشترک بود. آنان نسل‌ها پاسدار مرز کوهستانی برای پادشاهان لوانگ‌پرابانگ بودند و در عوض حقوقی به‌رسمیت‌شناخته‌شده بر زمین خود دریافت می‌کردند. این پیمان با قدرت دشت‌نشین، که زیر فرمانروایان گوناگون تجدید شد، رشته‌ای است که در سراسر تاریخ Phunoi جریان دارد. در دهه‌های اخیر دولت لائوس آنان را در فهرست رسمی با نام Singsili آورده است، زیرا بسیاری نام قدیمی را تحقیرآمیز می‌دانستند، اما Phunoi در بیشتر منابع همچنان نام رایج است.

زبان آنان به خوشهٔ Bisoid از شاخهٔ Southern Loloish در خانوادهٔ چینی-تبتی تعلق دارد. نزدیک‌ترین خویشاوندانش زبان‌های کوچکی‌اند که در چهار کشور پراکنده‌اند: Bisu در تایلند، Cong در ویتنام، و Laomian و Sangkong در یوننان. در زادگاهشان در Phongsaly، این زبان در میان گویشوران Akha، Tai Lue، Khmu و چینیِ یوننانی جای دارد، و تقریباً همه زبان لائوی را هم می‌دانند که میان جوانان پیوسته در حال گسترش است. گویش‌های روستاها آن‌قدر با هم فرق دارند که برخی زبان‌شناسان به‌جای یک زبان، چند زبان Phunoi را برمی‌شمارند.

آنچه Phunoi را از بیشتر همسایگان کوهستان‌نشینشان جدا می‌کند، آیین بودایی تراوادا است که دیرزمانی پیش از Tai Lue و لائوها فراگرفته‌اند. روستاها معبد نگه می‌داشتند و پسران را برای نوآموزی به معبد می‌فرستادند، در حالی که آیین‌های نیاکان و ارواح سرزمینی در کنار آن جریان داشت. در دههٔ 1960، هنگامی که Pathet Lao سلطهٔ خود را بر Phongsaly استوار می‌کرد، کارزاری که راهبان بودایی آن را پیش می‌بردند و انقلاب پشتیبانی‌اش می‌کرد، روستاها را به رها کردن آیین‌های ارواح سوق داد، و بسیاری اشیای آیینی خود را یکسره دور انداختند. مردان Phunoi پیش‌تر به‌عنوان سرباز و واسطه برای فرانسوی‌ها خدمت کرده بودند، سپس شمار زیادی از آنان به جناح انقلابی پیوستند و پس از آن سهمی از مناصب استانی را، بسیار بیش از نسبت جمعیتشان، در اختیار گرفتند.

اقتصاد دیرین بر کشت برنج در دامنه‌ها در کشتزارهای گردشیِ سوزاندنی و همچنین چای استوار بود: درختان کهن چای در Ban Komaen، بیرون از شهر Phongsaly، در یک روستای Phunoi قرار دارند. از دههٔ 1990 به این سو، فشار دولت علیه کشت متناوب و کشش جاده‌ها، مدارس و بازارها بسیاری از سکونتگاه‌های کوهستانی را خالی کرده است. خانواده‌ها به پایین، به شهر Phongsaly، Oudomxay، Luang Namtha و وینتیان کوچ کرده‌اند و در آنجا به‌سرعت در زندگی شهری لائوس ادغام می‌شوند. قومی که شمارش تنها چند ده هزار نفر است اکنون پراکنده و کم‌شمار در جاهای گوناگون زندگی می‌کند، و این پرسش که پس از ترک کوهستان چه چیزی Phunoi باقی می‌ماند، پرسشی است که آنان هم‌اکنون در حال پاسخ دادن به آن‌اند.