اروتیک نونگار

نونگار نامی است برای چهارده گروه که یک قانون مشترک دارند. سرزمین آنان تمام گوشهٔ جنوب‌غربیِ استرالیای غربی است، از جرالدتون رو به جنوب در امتداد ساحل و از میان پرث، سپس با دور زدن تا آلبنی و رو به شرق در امتداد اقیانوس جنوبی تا اسپرنس: جنگل‌های جارَه و کری، جنگل‌های کم‌تراکم واندو، خلنگ‌زارهای دشت‌های شنی، و دشتی ساحلی که پیش از آن‌که حومهٔ شهر شود تالاب بود. آن را بودجا می‌نامند. این چهارده گروه (آمانگو، بالاردونگ، یود، کانیانگ، کورنگ، مینِنگ، نجاکینجاکی، نجونگا، پیبلمن، پیندجاروپ، وادَندی، واجوک، ویلمَن، وودجاری) را بهتر است به‌صورت جوامعی خویشاوند در امتداد یک پیوستار گویشی فهمید تا ملت‌هایی جدا، که با نظام خویشاوندی مبتنی بر دو نیمه، کلاغ و کاکادوی سفید، و با تعهد به همان موجودات نیاکانی به هم پیوند خورده‌اند. مهم‌ترینِ این موجودات واگیل است، ماری که رودخانه‌ها را برید و چشمه‌ها را گشود؛ حضور او در آبراه‌های پرث در دوره‌ای که هنوز در یاد زندگان است، در دادگاه‌ها و در کارگاه‌های ساختمانی محل جدل بوده است. سال نونگاری شش فصل دارد نه چهار فصل، و این فصل‌ها به‌جای تقویم، آنچه را سرزمین انجام می‌دهد دنبال می‌کنند: بیراک و بونورو در گرما، جیران هنگام شکستن گرما، ماکورو سرد و بارانی، جیلبا ناپایدار، و کامبارانگ رو به گرم شدن. دانه‌های زامیا که خام سمی‌اند، با دفن و تخمیر طولانی خوراکی می‌شدند. کودج، تبری با دو تیغهٔ سنگی که در صمغ درخت علفی نشانده شده، ابزاری نونگاری است.

مستعمرهٔ رودخانهٔ سوان در 1829 پا به خشکی گذاشت و سلب مالکیت با شتاب پیش رفت. در 1833 یاگان، رهبر مقاومت واجوک، به گلوله کشته شد و سرش به انگلستان فرستاده شد، جایی که تا 1997 ماند؛ او در 2010 به خاک سپرده شد. در 1834 گروه فرماندار استرلینگ به مردم پیندجاروپ در پینجارا حمله کرد، کشتاری که نونگارها هرگز آن را نبرد نخوانده‌اند. از 1927 تا 1954 مردم بومی برای ورود به مرکز پرث به مجوز عبور نیاز داشتند. کودکان به شهرک‌های رود مور و کارولاپ برده شدند، و در کارولاپ در دههٔ 1940 گروهی از آنان طراحی‌های منظره‌ای پدید آوردند که آن‌قدر خوب بود که در اروپا به نمایش گردان درآمد؛ پس از آن مجموعه ناپدید شد و تا 2013 به استرالیای غربی بازگردانده نشد. حق مالکیت بومی، مبارزهٔ طولانی دوران کنونی بوده است. حکم دادگاه فدرال در 2006 حق مالکیت بومی نونگار را بر منطقهٔ کلان‌شهری پرث به رسمیت شناخت، که نخستین حکم از این دست دربارهٔ یک پایتخت استرالیایی بود، و دو سال بعد در تجدیدنظر نقض شد. آنچه پس از آن آمد از راه مذاکره بود نه دادرسی، و توافق جنوب‌غربی که از 2021 اجرایی شده است، بزرگ‌ترین توافق از این نوع در کشور است. این زبان از راه مدارس، ترانه‌سرایی و اجرای مکبث به‌طور کامل به زبان نونگار، در حال بازگشت است.