اروتیک ماتول

ماتول‌ها یکی از مردمان کوچک آتاباسکن‌زبان در ساحل منتهی‌الیه شمالی کالیفرنیا هستند و هنوز رودخانه‌ای نام آنان را بر خود دارد. سرزمینشان از رودخانه بیر به سوی جنوب، از دماغه مندوسینو گذشته و در امتداد دره رودخانه ماتول به سمت بالادست کشیده می‌شد. این منطقه بخشی پرشیب و مه‌آلود از شهرستان همبولت است که شبکه بزرگراه‌ها آن را دور زده است و امروزه افراد بیرونی آن را ساحل گمشده می‌نامند. ماتول‌ها در فصل مهاجرت ماهی سالمون در رودخانه ماهی صید می‌کردند، بلوط را روی یال‌های پوشیده از بلوط تانوک گرد می‌آوردند و در کرانه صخره‌ای به جست‌وجوی صدف سیاه و دیگر آبزیان صدف‌دار می‌پرداختند. دو جامعه بسیار نزدیک به هم در این سرزمین شریک بودند: ماتول‌های اصلی در امتداد بخش پایینی رودخانه و ساحل، و مردم رودخانه بیر در شمال که به گویشی از همان زبان سخن می‌گفتند. همین زبان است که آنان را متمایز می‌کند. ماتول به خانواده آتاباسکن تعلق دارد که خاستگاه اصلی‌اش در دوردست‌های شمال، در آلاسکا و غرب کانادا، است و مشهورترین اعضای جنوبی‌اش ناواهو و آپاچی هستند. در این ساحل، این زبان همنشینان غیرمعمولی داشت. ویوت‌ها، درست در شمال، به زبانی آلجیک سخن می‌گفتند که خویشاوند دور زبان‌های آلگونکین در شرق است، در حالی که سینکیون‌ها و نونگاتل‌ها در جنوب و شرق به گویش‌هایی از یک زبان آتاباسکن دیگر سخن می‌گفتند. در اواخر دهه 1920، زبان‌شناس فانگ‌کوئی لی با آخرین گویندگان کار کرد و دستور زبان ماتول او که در سال 1930 منتشر شد، به یکی از نقاط عطف آغازین در مطالعات آتاباسکن بدل شد.

اسکان آمریکایی‌ها در دهه 1850 به دره رسید و ضربه‌ای سخت زد. دامداران زمین‌های پست کنار رود را تصاحب کردند و حفاران برخی از نخستین چاه‌های نفت کالیفرنیا را نزدیک جایی حفر کردند که بعدها پترولیا نام گرفت. خشونت مهاجران، بیماری و کوچاندن به ذخیره‌گاه‌های سرخپوستی، ظرف یک نسل ماتول‌ها را به بازمانده‌ای پراکنده تقلیل داد. پیش از فروپاشی آن جهان، چیز اندکی از زندگی آیینی‌شان به نگارش درآمد و این زبان در دهه‌های پس از کار لی، آخرین کسانی را که زبان مادری‌شان بود از دست داد. اما خود این مردم ناپدید نشدند. نوادگان ماتول از جمله اعضای گروه رودخانه بیر از رانچریای رونرویل هستند، قبیله‌ای به رسمیت شناخته‌شده از سوی دولت فدرال در نزدیکی لولتا که خانواده‌هایی از ویوت‌ها نیز در شمار اعضای آن‌اند. این رانچریا در میانه سده بیستم به رسمیت شناخته شدن از سوی دولت فدرال را از دست داد و بعدها این جایگاه به آن بازگردانده شد. امروز این گروه حکومت، زمین و برنامه‌های خود را در شهرستان همبولت اداره می‌کند، چند یال کوه در شمال دره‌هایی که نیاکانش از آن‌ها رانده شدند.