اروتیک لازها

لازها مردمی دریای سیاه‌اند که در باریکه‌ی ساحلی متمرکزند؛ جایی که کوه‌های پونتوس ترکیه به آب می‌رسند و در سمت گرجستان، همین ساحل تا باتومی ادامه دارد. این جغرافیا بیشترین بخش داستان است. زمین میان کوه و دریا شیب‌دار، مرطوب و کم‌بهره از زمین هموار است، پس روستاهای لازها به صورت پلکانی از دامنه‌ها بالا می‌روند و اقتصاد مدت‌ها بر پایه‌ی آنچه آب‌وهوا اجازه می‌دهد شکل گرفته است: چای، فندق، ذرت، و ماهی آنچوی که در زمستان از دریای سیاه صید می‌شود. مردان شهرت چندصد ساله‌ای به‌عنوان دریانورد و کشتی‌ساز دارند و شهرت جدیدتری به‌عنوان رانندگان کامیون و نانوایان کلیشه‌ای ترکیه؛ لطیفه‌هایی دربارهٔ زیرکی و صراحت لازها در طنز ترکی دست‌به‌دست می‌شود، همان‌گونه که لطیفه‌های نیوفاندلندی‌ها در کانادا رایج است.

از نظر زبانی، لازها غافلگیرکننده‌اند. زبانشان کارتولی است؛ همان خانوادهٔ کوچک و باستانی‌ای که گرجی، مینگرلی و سوانی به آن تعلق دارند، که یعنی با وجود پنج قرن زیست در دولت عثمانی و سپس ترکیه، لازها هرگز قوم ترک‌زبان نبوده‌اند. زبان لازی به مینگرلی نزدیک‌تر است که آن‌سوی مرز صحبت می‌شود، و گاهی این دو را شاخه‌هایی از یک زبان واحد به نام زان به‌حساب می‌آورند. این زبان بیشتر در خانه و در آواز باقی مانده است؛ هرگز زبان آموزش مدرسه‌ای در ترکیه نبوده، و معیار نوشتاری آن تنها در چند دهه‌ی اخیر و به‌صورت غیررسمی پدید آمده، با پیشبرد نوازندگان، شاعران و یک ناشر کوچک احیاگر. بیشتر لازهای جوان‌تر در ترکی مسلط‌ترند تا در زبان پدربزرگ و مادربزرگشان.

این جامعه در اکثریت قاطع مسلمانان سنی‌مذهب است و پس از فتح طرابزون به دست عثمانی‌ها در سال 1461 به‌تدریج به اسلام گرویده‌اند، و این تغییر تا قرن هفدهم و هجدهم تقریباً کامل شده بود. اسلام بدون آن مذهب‌گرایی علنی که در داخل کشور دیده می‌شود در زندگی روستایی تنیده شده است؛ دینداری لازها معمولاً آرام است و مسجد جزئی ثابت است، اما مرکز هویت نیست. تقسیم میان لازهای ترک، که اکثریت بزرگ را تشکیل می‌دهند، و لازهای گرجی بسیار کم‌شمارتر اطراف باتومی، بازتاب ترسیم دوباره‌ی مرز در سال 1878 پس از جنگ روسیه و عثمانی است؛ گروه اخیر عمدتاً مسیحی ارتدکس است، زیرا در حوزهٔ روسیه و سپس شوروی باقی ماندند. آنچه هنوز دو سو را به هم پیوند می‌دهد زبان است، غذا (muhlama، غذایی از آرد ذرت و پنیر که با قاشق خورده می‌شود)، آواز چندصدایی، و احساسی سرسخت که نه ترک‌اند و نه گرجی، بلکه قومی کهن‌ترند که نقشهٔ مدرن آن‌ها را به دو نیم کرده است.