اروتیک خوتون‌ها

خوتون‌ها پاسخ پرسشی‌اند که بیشتر مردم هرگز به فکر طرح آن درباره مغولستان نمی‌افتند: سرنوشت مردم واحه‌ای که دزونگارها به شمال برده بودند چه شد. آنان در استان اوووس در دورافتاده‌ترین نقطهٔ شمال غرب زندگی می‌کنند و بیشتر در ناحیهٔ تاریالان، در جنوب حوضهٔ دریاچهٔ اووس نور، متمرکزند؛ دریاچهٔ شور مرتفعی بی‌خروج به دریا که استپ و بیابان آن را احاطه کرده، با تابستان‌هایی گرم و زمستان‌هایی که از سردترین زمستان‌های جایی‌اند که انسان در آن زندگی می‌کند. نامشان از واژهٔ مغولی به معنای شهر دیوارداری گرفته شده و بیش از آنکه نام قومی باشد توصیفی است: آنان چوپان نبودند. کشاورز و شهرنشین بودند از واحه‌های ترکستان که در سده‌های هفدهم و هجدهم زیر فرمان دزونگارها به استپ کوچانده شدند و در دههٔ 1750، هنگامی که سلسلهٔ چینگ دولت دزونگار را درهم شکست، آنجا رها شدند.

آنچه آنان را قابل شناسایی می‌کند فاصلهٔ میان جایی است که از آن آمده‌اند و آنچه شده‌اند. زبان ترکی از میان رفته است. خوتون‌ها گویش دوربت از زبان اویراتی مغولی را سخن می‌گویند که برای بیگانه با گفتار همسایگانشان تفاوتی ندارد و تنها واژگان پراکنده‌ای از لایهٔ کهن‌تر در آن باقی مانده است. اسلام ماند، اما در باریک‌ترین انتهای رشته‌ای بسیار دراز: نه عالمی، نه ارتباط کارآمدی با جهان گستردهٔ مسلمانان در طول نسل‌ها، و در نتیجه آیین به آنچه جامعه بی‌نهادها می‌تواند نگه دارد محدود شد. ختنه، پرهیز از گوشت خوک، خاکسپاری مردگان، و ازدواج درون گروه. و این آخرین مورد معلوم شد که فراتر از دین اهمیت دارد. درون‌همسری خوتون‌ها آن‌قدر محکم و آن‌قدر طولانی برقرار ماند که ژنتیک‌دانانی که در اوایل دههٔ 2000 از جمعیت نمونه گرفتند، پروفایلی یافتند که به‌طور قابل سنجشی با گروه‌های مغول اطرافشان متمایز بود و سهم قابل توجهی بیشتری از تبارهای مادری اوراسیای غربی داشت.

آنان کشاورزی را هم حفظ کردند. تاریالان به معنای زمین زراعی است و به خوتون‌ها اعتبار داده می‌شود که کشت آبی غلات را در استانی که اقتصادش در غیر این صورت بر دام می‌چرخید، پایدار نگه داشتند؛ میراثی یک‌جانشین که درون جهانی کوچ‌نشین باقی ماند. سرشماری‌های مغولستان آنان را قومی مستقل به شمار می‌آورند، جمعیتی در حد هزاران نفر نه میلیون‌ها، که در کنار دوربت و بایاد که میانشان زندگی می‌کنند و مدت‌ها با آنان اداره شده‌اند فهرست می‌شوند. دهه‌ها حکومت سوسیالیستی، آیین مذهبی را در سراسر کشور سرکوب کرد و امروز در میان خوتون‌ها هویت مسلمان غالباً بیشتر امری از تبار و عادت خانوادگی است تا عمل به آیین، و این آن را کمتر از چیزی که در تصور خودشان آنان را ملتی جداگانه نگه می‌دارد نمی‌کند.