اروتیک خوتوگوئیدها

خوتوگوئیدها منغول‌هایی از شمال‌غربِ دوردست‌اند که نامی را حفظ کرده‌اند که از کشور اطرافشان کهن‌تر است. آنان مانند همسایگان خالخای خود سخن می‌گویند، دام می‌چرانند و لباس می‌پوشند، و در دوره‌های طولانی از تاریخ جزو خالخا به شمار می‌آمدند. آنچه ایشان را متمایز می‌کند تبار و حافظه است. آنان خود را به سلسله‌ای از شاهزادگان می‌رسانند که روزگاری در محلّ تلاقی استپ منغولستان با اویرات‌های غرب و جنوب سیبری، امور خود را مستقلانه اداره می‌کردند. سرشماری منغولستان هنوز ایشان را گروه قومی جداگانه‌ای فهرست می‌کند. سرزمین زادگاهی‌شان کوهستان‌ها، دره‌های رودخانه‌ای و استپ‌های جنگلی استان‌های زاوخان و خوسگول است. این سرزمینی سرد است، جایی که خانواده‌های دامدار گوسفند، بز، گاو، یاک و اسب را میان اردوگاه‌های فصلی جابه‌جا می‌کنند و جوانان بیشتری به سوی اولان‌باتور مهاجرت می‌کنند. آنان به زبان منغولی با گویشی محلی سخن می‌گویند که معمولاً با خالخا دسته‌بندی می‌شود، بنابراین زبانشان ایشان را به بقیهٔ کشور پیوند می‌دهد نه آنکه جدا کند. دین از الگوی گستردهٔ منغولی پیروی می‌کند: بودیسم تبتی که در دوران سوسیالیسم سرکوب شد و از ۱۹۹۰ بازسازی شد، بر عادت‌های کهن‌تری نشسته است، از جمله گرد چرخیدن بر توده‌های سنگ اووو در گردنه‌ها و قلهٔ تپه‌ها و افزودن سنگ به آن‌ها.

در اواخر قرن شانزدهم و در قرن هفدهم، خوتوگوئیدها خان‌های آلتان ویژهٔ خود را داشتند. اینان شاهزادگان خالخایی بودند که از چنگیزخان نسب می‌بردند و نباید با آلتان‌خان توملی، که مشهورتر است، اشتباه گرفته شوند. نخستین ایشان، شولوی اوباشی خونگ تایجی، با اویرات‌ها بر سر کنترل شمال‌غرب جنگید و با پست‌های روسی که در آن زمان در حال پیشروی به شرق در سراسر سیبری بودند، فرستاده رد و بدل کرد. در ادامهٔ همان قرن، خانیت در برابر اویرات‌ها و شاهزادگان رقیب خالخا عقب‌نشینی کرد و خوتوگوئیدها همراه با بقیهٔ خالخا زیر فرمان چینگ درآمدند. به‌یادماندنی‌ترین شخصیت ایشان از همان دوران است. در سال ۱۷۵۶، چینگونجاو، شاهزاده‌ای خوتوگوئیدی در خدمت چینگ، پست خود را ترک کرد و خالخا را به شورش فراخواند. این قیام شکست خورد و او در سال ۱۷۵۷ در پکن اعدام شد. مورخان منغولی امروزه او را پیشگام اولیهٔ استقلال می‌دانند و همین امر جایگاهی فراتر از حد معمول در روایت ملی به این قوم کوچک می‌دهد.