اروتیک تانگوت‌ها

تانگوت‌ها مردمی بودند که به زبانی از خانواده تبتی‌برمه‌ای سخن می‌گفتند و میان سده‌های هفتم و سیزدهم از لبه شرقی فلات تبت به سرزمینی که امروز شمال‌غرب چین است کوچ کردند و در آنجا امپراتوری‌ای به نام شیای غربی (از 1038 تا 1227) بنا نهادند، پیش از آنکه مغول‌ها آن را نابود کنند و تانگوت‌ها به‌عنوان مردمی متمایز از میان بروند. آن‌ها خود را «می» یا «مینیاک» می‌نامیدند. تانگوت نامی است که ترک‌ها و مغول‌ها بر آنان نهاده‌اند و دانگ‌شیانگ نام چینی‌شان است. قلمرو امپراتوری آنان از قوس اوردوس در رود زرد به سمت غرب در امتداد راهرو هشی گسترده بود و نینگشیای امروزی، بخش بزرگی از گانسو و بخش‌هایی از چینگهای، شانشی و مغولستان داخلی را در بر می‌گرفت و پایتختش شینگ‌چینگ، یعنی شهر امروزی یین‌چوان، بود. این موقعیت آنان را بر سر جاده ابریشم زمینی قرار می‌داد و از آن مالیات می‌گرفتند.

زبان آنان به گروه چیانگی از زبان‌های تبتی‌برمه‌ای تعلق داشت و پژوهش‌های اخیر آن را در شاخه گیالرونگی جای می‌دهند؛ بنابراین نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده آن زبان‌های گیالرونگ در غرب سیچوان هستند، نه تبتی یا چینی. آنچه تانگوت‌ها را متمایز می‌کند این است که این زبان را با خطی از آنِ خود می‌نوشتند. امپراتور بنیان‌گذار، لی یوان‌هائو، در سال 1036، دو سال پیش از آنکه خود را امپراتور اعلام کند، دستور ساخت خط تانگوتی را داد. این خط از دور به خط چینی می‌ماند و پر از خطوط درهم است، اما حتی یک نویسه آن از چینی وام گرفته نشده است و شمار نویسه‌هایش به نزدیک شش هزار می‌رسد. همین امپراتور به رعایای خود فرمان داد آرایش موی ویژه‌ای برگزینند، با تارک سرِ تراشیده و موی بلند در شقیقه‌ها، و پوشیدن لباس چینی را در دربار ممنوع کرد. هویت سیاست دولت بود. شیای غربی دولتی بودایی بود که متون مقدس بودایی را به تانگوتی ترجمه و چاپ کرد و از سنت‌های تانتریک چینی و تبتی هر دو بهره می‌گرفت: منصب «استاد امپراتوری» که یک لامای تبتی عهده‌دار آن بود و بعدها در دوره یوان مغولی شهرت یافت، نخستین بار در دربار تانگوت پدیدار شد. دانش کنفوسیوسی و آیین‌های شمنی کهن‌تر نیز در کنار آن رواج داشت.

پایان کار در سال 1227 فرا رسید. چنگیزخان در آخرین لشکرکشی‌اش علیه آنان درگذشت و مغول‌ها در پاسخ پایتخت را با خاک یکسان کردند و بخش بزرگی از جمعیت آن را کشتند. بازماندگان در سده‌های بعد در جوامع هان، مغول، تبتی و هوی جذب شدند. مردم مینیاک در اطراف کانگدینگ در سیچوان و چند طایفه در آنهویی که سنگ‌نبشته‌های گور تانگوتی دارند، نزدیک‌ترین چیز به نوادگان آنان به شمار می‌روند. خط تانگوتی نزدیک به سیصد سال پس از امپراتوری دوام آورد و آخرین کتیبه تاریخ‌دار آن بر ستونی در هبئی از سال 1502 است؛ سپس ناخوانده ماند تا آنکه در سال 1909 یک هیئت اکتشافی روسی کتابخانه‌ای مهروموم‌شده را از درون یک استوپا در شهر مرده خاراخوتو بیرون آورد. آرامگاه‌های امپراتوری بیرون از یین‌چوان، یعنی نه هرم خاکی بر دشت‌های پای کوه‌های هلان، نمایان‌ترین اثری است که تانگوت‌ها برپا باقی گذاشتند.