اروتیک خانتی‌ها

خانتی‌ها مردم ماهی‌گیر و گله‌دار گوزن شمال در میانه و پایین رود اوب هستند، رودی که آب‌های غرب سیبری را به اقیانوس منجمد شمالی می‌ریزد. سرزمین آنان تایگا، باتلاق و دشت سیلابی منطقهٔ خودمختار خانتی-مانسی است، منطقه‌ای که هنوز با نام یوگرا شناخته می‌شود، به‌علاوهٔ لبهٔ جنگلی منطقهٔ یامالو-ننتس. نامی که این مردم بر خود نهاده‌اند به‌سادگی به معنای «مردم» است. روس‌ها چهار قرن آنان را اوستیاک می‌نامیدند. شمارشان کمی بیش از سی هزار نفر است و در منطقه‌ای که نامشان را بر خود دارد، اقلیتی حدوداً یک‌درصدی‌اند، زیرا نفتِ زیر صیدگاه‌هایشان پس از دههٔ 1960 میلیون‌ها تازه‌وارد را به آنجا کشاند.

زبان خانتی به شاخهٔ اوگری اوبی خانوادهٔ اورالی تعلق دارد، در کنار مانسی و، با خویشاوندی دورتر، مجاری. گویش‌ها چنان از هم دورند که گویشور کازیم از شمال و گویشور واخ از شرق نمی‌توانند با هم گفت‌وگو کنند و زبان‌شناسان اغلب آن‌ها را زبان‌های جداگانه می‌شمارند. گویش جنوبی ایرتیش در قرن بیستم از میان رفت. امروز کمتر از نیمی از خانتی‌ها به گونه‌ای از این زبان سخن می‌گویند. روسی از راه مدرسه‌های شبانه‌روزی شوروی جای آن را گرفت، مدرسه‌هایی که کودکان را بیشتر سال از اردوگاه‌های ماهی‌گیری بیرون می‌کشیدند.

روی کاغذ، خانتی‌ها از زمان تعمیدهای اجباری در دههٔ 1710 مسیحی ارتدوکس هستند. اما در عمل آیین کهن هرگز آنان را ترک نکرد. خدای آسمان، تورم، در رأس است، رود روحِ اربابِ خود را دارد، و بیشه‌های مقدس و پیکره‌های ارواح خانه هنوز هدایایی از پارچه و سکه دریافت می‌کنند. خرس محوری است. خانتی‌ها بر این باورند که خرس پسر تورم است که به زمین فرو فرستاده شده، پس خرس کشته‌شده سلاخی نمی‌شود، بلکه همچون میهمان از او پذیرایی می‌شود. سرش را به درون می‌آورند، در جای افتخار می‌نهند، و چهار یا پنج شب با آواز، نمایش‌های طنز نقاب‌دار و رقص از آن پذیرایی می‌کنند، پیش از آنکه به آسمان بازگردانده شود. جشن خرس از مبلغان و دولت شوروی بیشتر دوام آورد و هنوز برگزار می‌شود. جامعه به دو نیمه تقسیم می‌شود که با یکدیگر ازدواج می‌کنند، پور و موس، که هرکدام نیای حیوانی خاص خود را دارند، و این تقسیم با مانسی‌های همسایه مشترک است.

دو لحظهٔ مقاومت، تاریخ معاصر آنان را قاب‌بندی می‌کند. در دهه‌های 1580 و 1590 برخی از امیرنشین‌های خانتی در برابر پیشروی قزاق‌ها جنگیدند، در حالی که دیگران با آنان کنار آمدند، و همه سرانجام خراج پوست پرداختند. میان سال‌های 1931 و 1934 خانتی‌های کازیم علیه اشتراکی‌سازی، علیه یک صیدگاه دولتی در دریاچه‌ای مقدس، و علیه بردن کودکانشان به مدرسه‌های شبانه‌روزی به پا خاستند. این قیام سرکوب شد و رهبرانش تیرباران شدند. از دههٔ 1990 مبارزه بر سر «زمین‌های خانوادگی» بوده است، یعنی سرزمین‌های شکار و ماهی‌گیری به رسمیت شناخته‌شده‌ای که شرکت‌های نفتی بر سر آن‌ها مذاکره می‌کنند، در سراسرشان چاه حفر می‌کنند و گاه آن‌ها را می‌خرند. خانتی‌های شمالی همچنان گوزن شمالی پرورش می‌دهند، معیشتی که از ننتس‌ها وام گرفته‌اند، و ماهی غذای اصلی در همه‌جای کرانهٔ اوب است.