اروتیک کارلیایی‌ها

کارلیایی‌ها مردمی‌اند که ترانه‌هایشان به حماسه ملی فنلاند تبدیل شد و ایمانشان آنان را از فنلندی‌ها جدا نگه داشت. آنان فنلندی‌های بالتیک‌اند و بومی کارلیا هستند؛ سرزمینی پر از دریاچه، سنگ گرانیت و درخت صنوبر که از برزخ کارلیا، در شمال سن‌پترزبورگ، تا دریای سفید کشیده شده و از سال 1323، زمانی که سوئد و نووگورود خطی در آن کشیدند، میان شرق و غرب تقسیم شده است. مرزها پس از آن بارها جابه‌جا شدند، اما این تقسیم پابرجا ماند: کارلیایی‌های سوی سوئد لوتری و در نهایت فنلندی شدند. کسانی که در سوی نووگورود ماندند ارتدوکس باقی ماندند و همان مردمی‌اند که این مدخل توصیف می‌کند. امروزه بیشتر آنان در جمهوری کارلیا در شمال غربی روسیه زندگی می‌کنند و اکنون اقلیت کوچکی به شمار می‌روند. جیبی جدا از کارلیایی‌های تور از خانواده‌هایی است که پس از پیمان استولبوو در سال 1617، که پاریش‌های زادگاهشان را به سوئد واگذار کرد، به جنوب گریختند.

زبان کارلیایی یکی از زبان‌های فنیک خانواده اورالی است، به فنلندی آن‌قدر نزدیک که گویشوران دو سوی مرز بتوانند با هم گفت‌وگو کنند، اما در آواها و در لایه سنگین واژه‌های وام روسی متمایز است. این زبان سه شکل اصلی دارد: کارلیایی اصیل که از دریای سفید تا میانه جمهوری و در روستاهای تور گفته می‌شود؛ livvi یا کارلیایی اولونتس، در ساحل شمال شرقی دریاچه لادوگا؛ و Ludic، به سوی دریاچه اونگا، که برخی زبان‌شناسان آن را زبانی مستقل می‌دانند. کهن‌ترین متن شناخته‌شده به هر زبان فنیک، طلسمی از پوست توس علیه صاعقه از سده سیزدهم که در نووگورود یافت شد، معمولاً کارلیایی کهن خوانده می‌شود. این زبان با خط لاتین نوشته می‌شود و به همین دلیل تنها زبان عنوانی یک جمهوری روسیه است که در آنجا وضعیت رسمی ندارد: قانون فدرال خط سیریلیک را الزامی می‌کند. فنلاند در سال 2009 آن را زبان اقلیت به رسمیت شناخت و مهدکودک‌های غوطه‌وری کوچک و اردوهای زبانی در دو سوی مرز برگزار می‌شوند.

ارتدوکسی رشته‌ای است که هویت کارلیایی را کنار هم نگه می‌دارد. کلیساهای کوچک روستایی به نام tsasouna، جشن‌های روز قدیسان به نام praasniekka، و گورستان‌های جنگلی با خانه‌های چوبی کوچک روی گور، همه در شکل کارلیایی‌اند، حتی آن‌جا که آیین روسی است. زیر این لایه، لایه‌ای کهن‌تر قرار دارد: مرثیه‌هایی که زنان در عروسی و تشییع می‌خوانند، و شعر runo که Elias Lönnrot در روستاهای دریای سفید، مانند Vuokkiniemi، از خوانندگانی چون Arhippa Perttunen گرد آورد و در Kalevala شکل داد. نقاشان و آهنگسازان فنلندی در دهه 1890 به سوی شرق رفتند تا همان سرچشمه را دنبال کنند، در جریانی که امروزه کارلیاگرایی نامیده می‌شود. قرن بیستم سخت‌تر بود. پاکسازی‌های استالین در سال‌های 1937 و 1938 روشنفکران کارلیایی و فنلندی را از میان برد، و جنگ زمستانی و جنگ ادامه بیش از 400,000 کارلیایی فنلندی را به عنوان آواره به غرب راندند. آنچه بهتر از همه باقی مانده خانگی است: خانه بزرگ چوبی که خانواده و دام زیر یک سقف‌اند، سونا، و kalitka با پوسته چاودار که در خارج به نام پیراشکی کارلیایی شناخته می‌شود.