اروتیک آوکشتایتی‌ها

وقتی از یک اوکشتایتی بپرسید اهل کجاست، معمولاً پاسخ فقط «لیتوانی» است و همین خودش چیزی را می‌گوید. aukštaičiai، یعنی «اهالی بلندی‌ها»، مردم اوکشتایتیا هستند که بزرگ‌ترین منطقهٔ قوم‌نگارانهٔ لیتوانی است. این منطقه شمال‌شرق و مرکز کشور را می‌پوشاند و از شهرهای Panevėžys، Utena، Biržai، Rokiškis و Anykščiai می‌گذرد. همسایگان ساموگیتی‌اش در غرب، با سرسختی به هویت منطقه‌ای جداگانه‌ای چسبیده‌اند. اوکشتایتی‌ها معمولاً هویت خود را همان شیوهٔ عادیِ لیتوانی بودن می‌دانند. تاریخ بخشی از این را توضیح می‌دهد. این همان لیتوانیِ اصلی بود، قلب دولت قرون وسطا، که منابع کهن آن را از ساموگیتیا جدا می‌کردند. این نام تنها در کنار همسایه‌اش معنا پیدا می‌کند. معمولاً به موقعیت نسبت به رودخانهٔ Nemunas اشاره دارد: بالادست ساموگیتیا، یعنی «پست‌ترها»، نه روی زمین مرتفع‌تر. اطراف Panevėžys بیشتر زمین‌های کشاورزی هموار است. تنها در شرق است که چشم‌انداز این برچسب را به دست می‌آورد، با تپه‌های مورنی، جنگل کاج و صدها دریاچهٔ یخچالی. بخشی از این سرزمین دریاچه‌ها در سال 1974 به نخستین پارک ملی لیتوانی تبدیل شد.

گویش فراتر از این منطقه می‌رود. زبان‌شناسان گفتار لیتوانیایی را به دو گروه گویشی اصلی تقسیم می‌کنند: ساموگیتیایی و اوکشتایتیایی. گروه اوکشتایتیایی آن‌قدر گسترده است که دزوکی‌ها و سووالکی‌های جنوب و جنوب‌غرب را هم دربر بگیرد. آن‌ها گروه‌های قوم‌نگارانهٔ جداگانه‌ای به شمار می‌آیند، اما گونه‌های جنوبی و غربی این گروه را حرف می‌زنند. وقتی Jonas Jablonskis حدود سال 1900 زبان معیار لیتوانی را شکل داد، عمدتاً از گفتار غرب اوکشتایتیا بهره گرفت. در نتیجه، زبان هر کلاس درس و هر دفتر خبری در لیتوانی به این سوی مرز گویشی گرایش دارد. لیتوانیایی به شاخهٔ بالتیکِ زبان‌های هند و اروپایی تعلق دارد و نزدیک‌ترین خویشاوند زندهٔ آن لتونیایی است، و دستور کهن‌گرای آن مدت‌هاست توجه زبان‌شناسان تاریخی را جلب کرده است.

اوکشتایتیا در سال 1387 رسماً مسیحی شد، بیست و شش سال پیش از ساموگیتیا. هنوز هم بیشتر مردمش کاتولیک رومی‌اند و صلیب‌های حک‌شده در کنار راه‌ها و نیایشگاه‌های کوچک سقف‌دار که روی ستون‌هایی در دروازهٔ مزارع و چهارراه‌ها نصب شده‌اند، در همه جا دیده می‌شود. استثنای اصلی Biržai در شمال است که شاخهٔ محلی خاندان Radziwiłł از جنبش اصلاح دینی حمایت کرد و امروز هم جماعتی از پروتستان‌های اصلاح‌شده در آنجا باقی است. همان گوشهٔ شمالی سرزمین آبجوسازی لیتوانی هم هست؛ دم‌کردن آبجو در مزارع اطراف Biržai و Pasvalys مدت‌ها پیش از کارخانه‌های تجاری رواج داشت. برجسته‌ترین سنت منطقه sutartinė است، فرمی آوازی از شمال‌شرق. خوانندگان که بیشترشان زن‌اند، خطوط ملودیک کوتاهی را در هم می‌بافند تا عمداً در فاصله‌های نزدیک با هم برخورد کنند. همین الگوها با نی‌های چندلوله‌ای به نام skudučiai هم نواخته می‌شد. یونسکو این سنت را در سال 2010 به رسمیت شناخت. مانند بقیهٔ لیتوانی، این منطقه شهری‌تر شده و بسیاری از جوانانش را به مهاجرت از دست داده است. شمال‌شرقِ روستایی خلوت شده، اما گروه‌های فولکلور آوازهای کهن را زنده نگه می‌دارند.