اروتیک جلیلوندها

ایل جلیلوند یکی از ایل‌های کرد غرب ایران است و، مانند بیشتر ایل‌های زاگرس، نخست با تبار تعریف می‌شود. نام آن‌ها این را روشن می‌کند: یک نام بنیان‌گذار، جلیل، که به وند پیوسته است، پسوندی که ایل‌های لک و لر برای اشاره به مردم یا خانواده‌ی کسی به کار می‌برند. تعلق از راه خط پدری منتقل می‌شود. نام خانوادگی جلیلوند که امروز در سراسر ایران رایج است، همان نام را تا جاهایی بسیار فراتر از کوهستان‌ها برده است. سرزمین آن‌ها استان کرمانشاه است، منطقه‌ای با دره‌های بلند، خط‌الرأس‌های آهکی و زمستان‌های سخت در راه مرز عراق. جلیلوندها از لک‌ها به شمار می‌آیند، جمعیتی که به‌دشواری در نقشه‌هایی که زبان‌شناسان دوست دارند بکشند جا می‌گیرد. لکی معمولاً در گروه کردی جنوبی قرار داده می‌شود، با این حال با لری همسایه اشتراک بسیاری دارد و پژوهشگران هنوز بر سر جایگاه آن بحث می‌کنند. بیشتر لک‌ها این پرسش را ساده حل می‌کنند و خود را کرد می‌نامند. فارسی زبان مدرسه، دولت و شهر است و دوزبانگی هنجار است. دین از الگوی منطقه پیروی می‌کند. اسلام شیعه دین بیشتر کردهای کرمانشاه است و گاه‌شمار آن، به‌ویژه ماه سوگواری محرم، زندگی عمومی را شکل می‌دهد. آیین یارسان، با موسیقی مقدس تنبور و خاندان‌های روحانی موروثی‌اش، ریشه‌های کهنی در همین تپه‌ها دارد.

مانند دیگر ایل‌های لک، جلیلوندها در گذشته دامداری را با کشاورزی درهم می‌آمیختند و اقتدار حول خانواده‌های سران ایل متمرکز بود. قرن بیستم آن نظم را در چند مرحله از هم گسست. رضاشاه در دهه‌های 1920 و 1930 ایل‌های زاگرس را به اسکان واداشت، اصلاحات ارضی در دهه‌ی 1960 قدرت زمین‌دارانه‌ی رؤسای ایل را تضعیف کرد، و جنگ با عراق در سراسر دهه‌ی 1980 بمباران و آوارگی را به کرمانشاه آورد. امروز تعلق ایلی بیشتر به‌صورت خویشاوندی عمل می‌کند: تعیین می‌کند چه کسی خانواده به شمار می‌آید، چه کسی به عروسی می‌آید و چه کسی کنار گور می‌ایستد، نه این‌که چه کسی حکومت کند. این گردهمایی‌ها جایی است که سنت بلندترین صدا را دارد. عروسی‌ها دهل و سرنا را به صدا درمی‌آورند، با صف‌های بلند رقصندگانی که دست در دست دارند. مرگ یک بزرگ محترم هنوز می‌تواند چمر را طلب کند، موسیقی آرام سوگ با دهل و سرنا که جامعه‌های لک و لر برای درگذشتگان گرامی نگه می‌دارند. بیرون از منطقه، این از کم‌شناخته‌ترین آیین‌های غرب ایران است.