اروتیک ایبیبیو

ایبیبیو یکی از قدیمی‌ترین اقوام مستقر در دشت‌های ساحلی نیجریه‌اند که امروز بیشتر در ایالت آکوا ایبوم، میان رود کراس و رود ایمو زندگی می‌کنند. بیشتر برآوردها آنان را از نخستین جامعه‌های مستقر در این بخش از خلیج بیافرا می‌دانند، آن‌قدر دیرینه که گروه‌های همسایه، از جمله افیک و آنانگ، زبان و آیین‌های مشترک کافی با ایشان دارند تا خویشاوند نزدیک به حساب آیند و نه همسایگان بیگانه. این سرزمین جنگلی انبوه است که خورهای جزر و مدی و بوته‌زارهای نخل آن را بریده‌اند، و طرح‌بندی روستاهای قدیمی هنوز این را نشان می‌دهد: مجتمع‌های خانوادگی که بر فراز تپه‌ها خوشه شده‌اند، زمین‌های کشاورزی که به بیرون پخش می‌شوند، و راه‌های پیاده که به آب می‌رسند.

زبان آنان، ایبیبیو، به شاخه کراس ریور از خانواده‌ی زبان‌های نیجر-کنگو تعلق دارد و تا حدی متفاوت با افیک قابل فهم است، زبانی که از نظر تاریخی به‌واسطه فعالیت‌های مبلغان پروتستان پرزبیتری در کالابار در قرن نوزدهم، شکل نوشتاری معتبر بود. همین تماس تبشیری دلیل آن است که مسیحیت، که بیشتر پروتستان است با حضوری قوی از کاتولیک و گسترش کلیساهای مستقل و پنطیکاستی، اکنون چارچوب دینی پیش‌فرض است، هرچند آیین‌های کهن مربوط به نیاکان‌پرستی، زمین و خانواده‌ی گسترده نه کاملاً از میان رفته‌اند، بلکه زیر تقویم کلیسا خاموش شده‌اند. تقسیمات داخلی واقعی‌اند اما مرزهایشان نرم است: ایکت به سوی ساحل جنوبی، آنانگ در غرب، و اورون در امتداد دهانه‌ی رودخانه زندگی می‌کنند؛ آرو شبکه‌ی تجاری مرتبطی است که به زبان ایبو سخن می‌گوید و نفوذ تاریخی‌اش با سرزمین ایبیبیو به‌شدت درهم تنیده بود. اینکه هر زیرگروه را ایبیبیو، همسایه یا قومی جدا به شمار آوریم، پرسشی است که بسته به اینکه از چه کسی و در چه زمانی پرسیده شود پاسخ‌های متفاوتی دارد.

نشانه‌ی فرهنگی که بیشتر بیگانگان درمی‌یابند سنت نقاب‌پوشان است، به‌ویژه انجمن‌های Ekpo و Ekpe، که نقاب‌های حکاکی‌شده و رتبه‌های درجه‌بندی‌شده‌شان روزگاری بخش بزرگی از کارهایی را انجام می‌دادند که ناظر امروزی آن را حکومت می‌نامد: حل اختلاف، اجرای بدهی‌ها و نظارت بر رفتار اجتماعی. این انجمن‌ها هنوز وجود دارند، ضعیف‌شده اما نه بی‌اثر. نکته‌ی دیگر آن است که نقش ثروت زنان و شوراهای زنان در زندگی اجتماعی ایبیبیو تاریخاً چشمگیر بوده است: زمین‌های خانوادگی، اقتدار بازار و حق گردهم‌آیی علیه مردان خطاکار نه امور فرعی، بلکه نهادهایی بودند. جنگ زنان آبا در 1929، که معمولاً به‌عنوان رویدادی ایبویی روایت می‌شود، به‌شدت بر زنان ایبیبیو و آنانگ و دقیقاً بر همین عادت‌های سازمانی کهن تکیه داشت؛ یادآوری سودمندی که غریزه‌های سیاسی این گوشه‌ی جنوب‌شرقی نیجریه نه با رویارویی استعماری آغاز شد و نه با آن پایان یافت.