اروتیک هلای‌ها

هلای‌ها مردمی هستند که پیش از همه در هاینان بودند. نیاکانشان هزاران سال پیش از سرزمین اصلی به آنجا رفتند، از همان جمعیت جنوبی برنج‌کار که بعدها ژوانگ‌ها، تایلندی‌ها و لائوها از آن پدید آمدند، و همه ساکنان دیگر جزیره پس از آنان رسیدند. چینی‌زبانان آنان را لی می‌نامند و این همان نامی است که در فهرست رسمی پنجاه و شش ملیت چین آمده است، اما در زبان خودشان هلای نام دارند. آنان در درون کوهستانی جزیره و در تپه‌های جنوبی و غربی آن، پیرامون توده کوهستانی ووژیشان زندگی می‌کنند، در شهرستان‌هایی که زمانی ناحیه خودمختار لی و میائو هاینان را تشکیل می‌دادند. زبان‌هایشان شاخه‌ای مستقل در خانواده کرا-دای را می‌سازند و چنان زود از تای جدا شده‌اند که یک گویشور هلای و یک گویشور تایلندی تقریباً هیچ چیز مشترکی که به گوش بیاید ندارند. پنج شاخه، ها، چی، ران، سای و میفو، آن‌قدر با هم تفاوت دارند که خط لاتینی که در سال 1957 ساخته شد ناچار شد یکی از آن‌ها، ها، را به‌عنوان معیار برگزیند. بیشتر هلای‌ها به مین هاینانی و ماندارین نیز سخن می‌گویند. باور آنان در بنیاد جان‌گرایانه است: ارواحی در طبیعت، نیاکانی که باید به آنان خوراک داده شود، و بدبختی‌ای که یک متخصص آیینی آن را تشخیص می‌دهد و با گفت‌وگو و چانه‌زنی برطرفش می‌کند، که بخش بزرگی از آن امروز زیر زندگی مدرن و غیردینی آرام و خاموش مانده است.

دو چیز که هلای‌ها ساخته‌اند ارزش دانستن دارد. نخست پارچه پنبه‌ای است. زنان هلای در زمانی که بیشتر مردم چین کنف و ابریشم می‌پوشیدند، پنبه را می‌ریسیدند، رنگ می‌کردند و می‌بافتند، از جمله به شیوه ایکات تار. در سده سیزدهم زنی از قوم هان به نام هوآنگ داوپو سال‌ها میان آنان زیست، ابزار و فنونشان را به زادگاهش در دلتای یانگ‌تسه برد و صنعت پنبه‌ای را به راه انداخت که پوشاک چین دوران امپراتوری را فراهم کرد. پارچه منقوش لی، یعنی دامن‌های لوله‌ای نقش‌دار که هنوز روی دارهای کمری بافته می‌شوند، در سال 2009 به فهرست یونسکو برای پاسداری فوری درآمد، زیرا زنانی که کل مجموعه نقوش را می‌دانستند سالخورده بودند. دوم خال‌کوبی است. تا اواسط سده بیستم بیشتر زنان هلای بر صورت، گردن و اندام‌ها خال‌کوبی می‌شدند، با نقش‌هایی ویژه هر شاخه و تبار، تا، چنان‌که توضیح می‌دادند، نیاکانشان پس از مرگ آنان را بشناسند. آخرین زنان خال‌کوبی‌شده اکنون بسیار پیرند. در پیرامون آنان دنیای کهن به‌صورت تکه‌هایی پابرجا مانده است: خانه‌های قایقی‌شکل با بام پوشالی که تا زمین کشیده می‌شود، برنج کوهستانی شانلان از قطعه‌زمین‌های سوزانده‌شده دامنه تپه‌ها و شراب شیرینی که از آن تخمیر می‌کنند، و سوم ماه سوم قمری، جشن دلدادگی با آواز، رقص چوب بامبو و نی بینی که با یک سوراخ بینی نواخته می‌شود. هلای‌ها همچنین سابقه درازی در مقاومت دارند، از شورش‌ها علیه سلسله‌های پیاپی تا قیام بایشا در سال 1943 علیه حکومت ملی‌گرایان در زمان جنگ، که به جنبش چریکی کمونیستی پیوست و هنوز در جزیره گرامی داشته می‌شود.