اروتیک اسان

ایسان‌ها قومی ادوید در جنوب مرکزی نیجریه‌اند که در سرزمین‌های پهناور ساوانا و لبهٔ جنگل در ایسان‌لند، در ایالت کنونی ادو، استقرار دارند. جمعیت آنان اندکی بیش از یک میلیون نفر است و از نظر تاریخی در حدود سی و چند پادشاهی خودمختار سازمان یافته‌اند، از جمله اورومی، ایروا، اکپوما، اوبیاجا، ایگوبن و دیگران، که هر یک را اونوجی اداره می‌کند، فرمانروایی موروثی که جایگاهش هنوز در زندگی محلی وزن دارد، حتی در جاهایی که مدیریت کشوری مدت‌هاست اهرم‌های رسمی را در دست گرفته است. این ساختار چندمرکزی یکی از ویژگی‌هایی است که ایسان‌ها را از همسایگان بزرگ‌ترِ ادوی خود در جنوب متمایز می‌کند: هرگز پایتخت واحدی برای ایسان‌ها وجود نداشت و پادشاهی‌ها همتا بودند، نه ایالت‌های تابع.

زبانی که آن را نیز ایسان می‌نامند، در شاخهٔ ادوید از خانوادهٔ نیجر-کنگو قرار دارد و با بینی (ادو) و یوروبا در غرب خویشاوندی نزدیک دارد، هرچند با هیچ‌یک به‌طور متقابل قابل فهم نیست. سنت بر این است که پادشاهی‌های ایسان در سدهٔ پانزدهم از مردمی پدید آمدند که در دوران فرمانروایی اوبا ایوواره از بنین جدا شدند. نام ایسان معمولاً از فعلی به معنای «گریختن» یا «به یک سو جستن» تعبیر می‌شود، ریشه‌شناسی عامیانه‌ای که خود ایسان‌ها نیز تکرار می‌کنند. چه روایت مهاجرت تحت‌اللفظی باشد یا نه، بدهی فرهنگی به بنین در عنوان‌های منصب، نشان‌ها و دستور آیین دربار شنیده می‌شود، هرچند ایسان‌ها پادشاهی‌های خود را کوچک و مستقل از اقتدار اوبا نگه داشتند.

امروزه مسیحیت دین غالب است و جماعت‌های کاتولیک و پنطیکاستی هر دو جای خود را به‌خوبی یافته‌اند، اما کیهان‌شناسی کهن بیشتر در زیر آن جذب شده است تا کنار گذاشته شده باشد. تکریم نیاکان در مراسم تشییع جنازه نمود می‌یابد که از پرشکوه‌ترین آیین‌های ایسان به شمار می‌روند: تدفین فرد سالخورده معمولاً به تعویق می‌افتد، گاه برای ماه‌ها، در حالی که خانواده وسایل برگزاری مراسم دوم و عمومی را فراهم می‌کنند که همان تشییع اجتماعی واقعی است. نخستین تدفین پیکر را در زمین می‌نهد؛ دومین، شخص را به جمع نیاکان می‌پیوندد. رده‌های سنی (اوتو) هنوز کار جمعی مردان و مسئولیت‌های آیینی را در بسیاری از روستاها سازمان می‌دهند، و یام، شراب نخل و کولا در مناسک همراه ازدواج و گرفتن عنوان نقش دارند.

ایسان‌لند همچنین سرزمین کشاورزی به معنای کهن است: یام، کاساوا، نخل روغنی و لاستیک، و این منطقه سهم نامتناسبی از افسران ارتش، قضات و دانشگاهیان نیجریه را تربیت کرده است؛ شهرتی که مردم محلی معمولاً بدون تواضع زیاد به آن اشاره می‌کنند.