اروتیک الویی

ایلوی‌ها قومی کشاورز و کوچک در مرکز نیجریه‌اند که نام خودشان مدت‌ها با نامی که بیگانگان به آنان داده‌اند رقابت کرده است. در زبان هوسا و در بیشتر نقشه‌های استعماری و برچسب‌های موزه‌ها، آنان با نام افو شناخته می‌شوند. سرزمینشان در غرب ایالت ناساراوا قرار دارد، پیرامون شهر ناساراوا و تپه‌های نزدیک آن، و چند جامعه در جنوب‌تر، در ایالت بنوئه. این منطقه کمربند میانی نیجریه است، ناحیه‌ای با زبان‌های کوچک بسیار که میان شمال هوسا‌زبان و قوم‌های بزرگ‌تر دره بنوئه فشرده شده‌اند، و بخش بزرگی از داستان ایلوی‌ها درباره حفظ همین زمین است.

زبانشان که آن هم ایلوی نامیده می‌شود، به شاخه بنوئه-کنگو از خانواده نیجر-کنگو تعلق دارد و زبان‌شناسان هنوز جایگاه دقیقش را در این شاخه تعیین نکرده‌اند. یک طبقه‌بندی قدیمی آن را با زبان‌های ایدومی، در کنار زبان ایدوما در جنوب، گروه‌بندی کرد. کار بعدی آن را زبانی هضبی و واگرا می‌داند که در نتیجه تماس طولانی ویژگی‌های ایدومی را گرفته است. در هر دو حالت همسایگانش آن را نمی‌فهمند و دو گویش دارد، امبچی و امبامو. بیشتر ایلوی‌ها زبان هوسا را هم صحبت می‌کنند، زبان کار بازارها و اداره محلی در سراسر ایالت.

قرن نوزدهم نقطه عطف دشواری بود. حدود سال ۱۸۳۸ یک مقام جداشده از کفی امارت ناساراوا را بر سرزمین افو بنیاد نهاد، به‌عنوان تابعی از زاریا، و یورش‌های برده‌گیری آن دوران بسیاری از جامعه‌های ایلوی را به سکونتگاه‌های تپه‌ای قابل دفاع راند. آنان در قرن بیستم، زیر فرمانروایی استعماری، به دشت‌ها بازگشتند و تمایز میان جامعه‌های تپه و جامعه‌های دشت هنوز در خاطره زنده است. اسلام از راه امارت و مسیحیت از راه میسیون‌ها به آنان رسید. هر دو اکنون در کنار آیین‌های کهن‌تری قرار دارند که بر گرد زیارتگاه‌ها و چرخه سال کشاورزی ساخته شده‌اند.

در خارج از نیجریه، ایلوی‌ها کمتر به‌عنوان یک قوم و بیشتر از راه اشیا شناخته می‌شوند: مجسمه‌های چوبی مادر و کودک که به حکاکان افو نسبت داده شده‌اند، که مشهورترینشان در موزه هورنیمن در لندن است. این مجسمه‌ها زنی نشسته با فرزندانش را نشان می‌دهند، با موی تاج‌دار و اسکاریفیکیشن برجسته، و به زیارتگاه‌هایی تعلق داشتند که در آن‌ها دعا برای باروری انجام می‌شد. برچسب‌های آن دوره گردآوری اغلب نامشخص بودند، بنابراین هر قطعه‌ای که افو نامیده شده قطعاً کار ایلوی نیست. در زادگاه، زندگی روزمره بر پایه یام، ذرت دانه‌ریز و ارزن می‌چرخد، همراه با شهرت دیرینه در بافندگی و رنگرزی پارچه پنبه‌ای.